Log in


Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (10)

Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (10)

Τι θα έλεγε ο Neil Postman (καθηγητής οικολογίας των Μέσων στη Νέα Υόρκη):

-Διασκέδαση μέχρι θανάτου. Ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος. Κατάρτι, Αθήνα 2007 (Amusing Ourselves to Death. Viking-Penguin Inc., New York 1985 / Wir amüsieren uns zu Tode. Urteilsbildung im Zeitalter der Unterhaltungsindustrie. S. Fischer Verlag, Frankfurt/M. 1985)
-Τεχνοπώλιο. Η υποταγή του πολιτισμού στην τεχνολογία. Καστανιώτης, Αθήνα 1999 (Technopoly. Alfred A. Knopf Inc., New York 1991 / Das Technopol. Macht der Technologien und Entmündigung der Gesellschaft. S. Fischer Verlag, Frankfurt/M. 1992)

Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά;
Ζούμε σε μια κοινωνία που καθορίζεται από την τεχνολογία, όπου το μέσο της τηλεόρασης έχει πάρει μια κεντρική θέση στην καθημερινότητα. Αλλά και οι βιντεοκάμερες και οι υπολογιστές καθορίζουν τη ζωή πολλών ανθρώπων. Οι ψυχικές μας συνήθειες, οι κοινωνικές μας σχέσεις, οι πολιτικές μας απόψεις και το ηθικό μας αίσθημα αναδιατάσσονται κανονικά από τα καινούρια Μέσα. Ζούμε σε μια κοινωνία όπου πολλοί άνθρωποι συμπεριφέρονται άκριτα απέναντι στις τεχνολογίες και υποτάσσονται σ' αυτές.
Ζούμε σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από έναν ατέρμονα αγώνα γύρω από την υλική διαχείριση. Αυτό ξεκινάει ήδη από τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, στα οποία μαθαίνουμε να βλέπουν τον εαυτό τους αποκλειστικά με οικονομικό πρόσημο. Πολλοί γονείς συμμερίζονται την άποψη ότι το σχολείο είναι απλώς ένα μέρος μόρφωσης για το μετέπειτα επάγγελμα.
Ζούμε σε μια κοινωνία που τη χαρακτηρίζουν τάξεις. Το ανήκειν στο εκάστοτε στρώμα εξαρτάται κατά κύριο λόγο από το χρήμα και τη μόρφωση. Οι άνθρωποι ζουν, ανάλογα με την τάξη στην οποίαν ανήκουν, σε έναν πολύ ειδικό κόσμο με τις δικές του ελπίδες και δυνατότητες.
Εξακολουθούμε να βρισκόμαστε σε μια κοινωνία που τη χαρακτηρίζει το εθνικό κράτος, που τη χαρακτηρίζουν τα εθνικά σύμβολα, μια εθνική γλώσσα, μια κοινή ιστορία και ένα ειδικό όραμα για το μέλλον. Η σκέψη του Karl Marx ότι ένας Γερμανός ανθρακωρύχος έχει περισσότερα κοινά με έναν Άγγλο εκπρόσωπο του ίδιου επαγγέλματος παρά με έναν Γερμανό ευγενή δεν είναι εντελώς λάθος, αλλά νομίζω ότι η εθνική ταυτότητα εξακολουθεί να είναι η πιο ισχυρή δύναμη που δένει τους ανθρώπους μεταξύ τους, έστω κι αν εν δυνάμει χάνει τη σημασία της.

Πού βλέπεις τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας αυτής;
Τα δυνατά σημεία της κοινωνίας των ΗΠΑ βρίσκονται, πιστεύω, στη ζωντάνια, στην ενέργεια και τη δημιουργικότητα, στην ορμή για δράση και στην επινοητικότητα των ανθρώπων. Μια τεράστια πληθώρα καινούριων εφευρέσεων και τεχνολογικών καινοτομιών υπόσχεται ανέκαθεν ελευθερία και αλλαγές των κοινωνικών μορφών οργάνωσης. Όταν στις ΗΠΑ ένα κτήριο είναι 35 ετών το γκρεμίζουμε για να κάνει χώρο σε ένα καινούριο οικοδόμημα. Η αλλαγή ζωντανεύει τις δουλειές. Τα ίχνη του παρελθόντος τα σβήνουμε. Σε 100 χρόνια θα μπορούμε να ανακαλύψουμε περισσότερα ίχνη της Ρώμης του Αδριανού παρά της σημερινής Νέας Υόρκης.
Ένα από τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας είναι η υπεροψία πολλών ανθρώπων απέναντι στην ιστορία τους. Συχνά δεν αμφισβητούμε τις συνέπειες των τρόπων συμπεριφοράς, αποδεχόμαστε τις αρνητικές συνέπειες ορισμένων εξελίξεων. Η τεχνολογική πρόοδος δεν συνοδεύεται αυτομάτως από ηθική πρόοδο.

Πώς είναι για σένα η ιδανική κοινωνία;
Ποτέ δεν το έχω σκεφτεί αυτό. Ένας οικολόγος δεν έχει σχέδιο για ένα ιδανικό περιβάλλον. Πολύ περισσότερο τον ενδιαφέρει να αποκαλύψει ποια προβλήματα υπάρχουν. Αναρωτιέται γιατί πεθαίνουν τα ψάρια στο ποτάμι, γιατί πεθαίνει το δάσος και τι μπορεί να γίνει γι' αυτό. Ένας οικολόγος δεν έχει άποψη για το πώς είναι το ιδανικό ποτάμι ή το ιδανικό δάσος.
Ακριβώς έτσι σκέφτομαι και για την κοινωνία. Επικεντρώνομαι στα προβλήματα και σ' αυτά που μπορούν να γίνουν για να λυθούν. Ως οικολόγος των Μέσων μελετάω το συμβολικό περιβάλλον και θέτω ερωτήματα όπως: Τι συμβαίνει με τους ανθρώπους που βλέπουν 8 ώρες την ημέρα τηλεόραση; Πώς επιδρά η διαφήμιση στα παιδιά, τα οποία μέχρι να γίνουν 18 ετών έχουν δει κατά μέσο όρο 500.000 διαφημιστικά σποτ;

Θέλεις να αλλάξεις την κοινωνία;
Ο καθένας θέλει να κάνει τα πράγματα καλύτερα από ότι τα βρήκε. Ξέρω ότι γράφοντας βιβλία δεν μπορώ να αλλάξω τον κόσμο, αλλά κατά βάθος επιδιώκω τον στόχο να τραβήξω την προσοχή της κοινωνίας σε αυτά που κατά τη γνώμη μου γίνονται λάθος. Χρησιμοποιώ πολύ χρόνο και ενέργεια στο να ενθαρρύνω άλλους και να αμφισβητώ τις πεποιθήσεις ενός Bill Gates ή άλλων ισχυρών θεών της τεχνολογίας και της βιομηχανίας της διαφήμισης. Επίσης προσπαθώ να προειδοποιήσω για την ιδεοληψία της τεχνολογίας δεδομένου ότι ακόμα δεν γνωρίζουμε ή δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε τις επιπτώσεις πολλών καινούριων ανακαλύψεων στον τομέα αυτόν. Παρατηρώ τις ανεξέλεγκτες τεχνολογικές εξελίξεις με μεγάλη ανησυχία και σκεπτικισμό και αντιδρώ όταν είναι η κατάλληλη στιγμή.
Τις προκαταλήψεις των ΗΠΑ, τις τάσεις και τις νευρώσεις τους τις επικρίνω με το ίδιο πάθος όπως και πριν από 30 χρόνια, αλλά τα τελευταία χρόνια, προς έκπληξη και διασκέδασή μου, ανακάλυψα ότι συμμερίζομαι τις περισσότερες από αυτές.

Πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο;
Η άποψή μας για το μέλλον είναι πάντα και μόνο μια προβολή του παρελθόντος. Ανεξάρτητα από το ποιο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας διαβάζουμε, ο καθένας αναστοχάζεται μια προβολή από κάτι που ήδη υπάρχει. Γι' αυτό θεωρώ ότι η ιστορία είναι η πιο σημαντική πηγή για να φανταστούμε το μέλλον. Αν αναρωτηθούμε πώς έλυναν οι άνθρωποι στο παρελθόν τα προβλήματα ίσως θα μας είναι πιο εύκολο να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα του μέλλοντος.
Μπορούμε να σχεδιάσουμε το μέλλον ή έστω ακόμα και μόνο να το σκεφτούμε χωρίς αναδρομή στο παρελθόν; Ο Sören Kierkegaard έχει πράγματι δίκιο όταν λέει ότι στο μέλλον δεν υπάρχει τίποτα να δούμε, εκτός αν είναι κάτι από το παρελθόν. Επίσης συμφωνώ με τον George Santayana που μας πιέζει να παραδεχόμαστε τα λάθη μας και να συνετιζόμαστε ώστε να τα αποφύγουμε στο μέλλον.

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης