Log in


Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (13)

Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (13)

Θέλησα με το project αυτό να σας προσκαλέσω να αναζητήσετε απαντήσεις σε ερωτήματα της εποχής μας. Το ερωτηματολόγιο που "απάντησαν" οι 10 διανοητές απευθύνεται σε τελική ανάλυση σε όλα τα μέλη της κοινωνίας. Σήμερα, ολοκληρώνοντας το project, θα μοιραστώ μαζί σας τις δικές μου απαντήσεις στα ίδια ερωτήματα. Παρακαλώ να το εκλάβετε ως παρακίνηση και για τις δικές σας απαντήσεις.

Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά;
Ζούμε σε μια κοινωνία που τη χαρακτηρίζει η δυναμική των οικονομικών και των τεχνολογικών εξελίξεων. Η ανάπτυξη της υποδομής και η τελειοποίηση της τεχνολογίας καθιστούν δυνατό οι άνθρωποι και οι πληροφορίες να φτάνουν όλο και πιο γρήγορα από έναν τόπο σε έναν άλλον. Οι παλιές ιεραρχίες έχουν χάσει τη σημασία τους. Οι διασυνδέσεις ανάμεσα στους δρώντες είναι πιο πολύπλοκες και όλο και λιγότερο διαφανείς. Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να κατατάξουμε την πολιτική δράση σε ορισμένες σχολές σκέψης. Η κοινωνική μας πραγματικότητα είναι γεμάτη αντιφάσεις.
Ζούμε σε μια κοινωνία, η οποία στα πλαίσια της φιλελευθεροποίησης τομέων κρατικής ευθύνης ακολουθεί όλο και πιο έντονα τους νόμους της αγοράς. Κάποιοι επικριτές της καπιταλιστικής ιδεολογίας μάλιστα μιλούν για τον "απόλυτο οικονομισμό" των κοινωνικών συνθηκών. Η οικονομία περιθωριοποιεί την πολιτική. Το παράδοξο είναι ότι η πολιτική είναι αυτή που πρώτα έκανε δυνατό για την οικονομία να πάρει τον έλεγχο. Οι αρχές της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας μπαίνουν στη θέση της ισότητας και της δικαιοσύνης.
Ζούμε σε μια κοινωνία που λύνει τις εθνικές της άγκυρες και βγαίνει σε ένα δομικά και οργανωτικά αβέβαιο μέλλον. Μαζί με τον αποχωρισμό από το ρυθμιστικό πλαίσιο τάξης του εθνικού κράτους, σε πολλούς τομείς η εξουσία έχει μεταβιβαστεί από τους δημοκρατικά νομιμοποιημένους φορείς λήψης αποφάσεων σε διεθνείς δρώντες, οι οποίοι είναι εξοπλισμένοι με μεγάλα κεφαλαιακά μέσα και επιδιώκουν δικά τους συμφέροντα και δεν είναι υποχρεωμένοι να δίνουν λογαριασμό σε κανέναν. Η αποκρατικοποίηση οδηγεί στην απώλεια των δημοκρατικών βάσεων και των επιδόσεων του κράτους πρόνοιας.
Ζούμε σε μια κοινωνία χωρίς κλειστούς χώρους. Καμία χώρα δεν μπορεί να απομονωθεί από τον υπόλοιπο κόσμο. Οι επιδημίες, οι ασθένειες των ζώων, τα διατροφικά σκάνδαλα, τα δυστυχήματα των πετρελαιοφόρων τάνκερ, τα ατυχήματα σε πυρηνικούς αντιδραστήρες και οι ψευδείς ισολογισμοί είναι σήμερα συμβάντα που έχουν παγκόσμιες επιπτώσεις.

Πού βλέπεις τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας αυτής;
Τα δυνατά της σημεία είναι συγχρόνως δυστυχώς και τα αδύνατα σημεία, πράγμα που φαίνεται πολύ καθαρά στο σύστημα της υγείας και των συντάξεων. Η σχέση μεταξύ ασφαλισμένων εργαζομένων και συνταξιούχων έχει εξελιχθεί δυσμενώς λόγω της μείωσης των γεννήσεων, της μείωσης των εισφορών καθώς και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής. Ενώ η ζήτηση για τις επιδόσεις του κοινωνικού κράτους αυξάνεται, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το χρηματοδοτήσουμε και να διατηρήσουμε την αναγκαία κοινωνική υποστήριξη. Τα μεσαία στρώματα με ανερχόμενη τάση έχουν όλο και λιγότερο τη διάθεση να συνεισφέρουν στην κοινωνική αναδιανομή, δεδομένου ότι έχουν αποκτήσει επικερδείς δυνατότητες επενδύσεων πέρα από τα εθνικά σύνορα. Οι μεταρρυθμίσεις καθυστερούν ή δεν ξεκινούν καθόλου, δεδομένου ότι υπάρχουν ισχυρές ομάδες συμφερόντων που δεν ενδιαφέρονται για τις αλλαγές. Πέραν αυτού τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν επιβάλλονται για όλους στον ίδιο βαθμό στην Ελλάδα. Η ανεργία απειλεί τον ιστό της κοινωνίας μας. Η απάτη και η επιδίωξη του βραχυπρόθεσμού κέρδους έχουν αντικαταστήσει πάρα πολύ συχνά τις ειλικρινείς εμπορικές συναλλαγές και τη μακροπρόθεσμη προοπτική. Επίσης μου λείπει η δημοκρατική αντιπαράθεση, μια ενημερωμένη και νηφάλια συζήτηση για τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής μας.

Θέλεις να αλλάξεις την κοινωνία;
Δεν έχω κάποια φόρμουλα για τη σωτηρία του κόσμου. Η σκέψη και η δράση μου καθοδηγείται από την επιθυμία να προωθηθούν αλλαγές. Φυσικά θα μου άρεσε να δω τους στόχους που κρατάω (και κρατιέμαι από αυτούς) να πραγματοποιούνται άμεσα και χωρίς παρακαμπτήριους. Όμως δεν δρούμε σε κενό αέρος, αλλά είμαστε πάντα ένα μέρος κοινωνικών συναφειών. Γι' αυτό οι προσπάθειές μας μοιάζουν συχνά διστακτικές και ασθμαίνουσες. Ενάντια σε κάθε αλλαγή υπάρχουν αντιστάσεις, επειδή εκείνοι που είναι καλύτερα από όλους δεν θέλουν και να αλλάξουν πολλά. Εγώ θέλω να δράσω προς την κατεύθυνση του να αναλαμβάνουμε περισσότερη ευθύνη αναμεταξύ μας καθώς και να εγγυούμαστε και να προστατεύουμε την ελευθερία και την αλληλεγγύη. Με ενδιαφέρει να κατανοώ τις διαδικασίες της κοινωνίας και να μεταδίδω τις επιγνώσεις μου. Ανακάλυψα για μένα ότι ο καθένας μας καλείται να διαμορφώσει τη ζωή του πιο ενεργητικά και να αλλάξει την κοινωνία. Με τον τρόπο αυτόν θα φτάναμε πολύ πιο κοντά στην υλοποίηση της δημοκρατικής ιδέας.
Πρέπει να έχουμε το νου μας απέναντι στις ιδεολογίες και να τολμήσουμε και πάλι περισσότερη δημοκρατία. Είναι καιρός -αν μας αρέσει η δημοκρατική μας τάξη- να ξεκινήσουμε μια συζήτηση για τα ενδιαφέροντα και τους στόχους μας. Μόνον έτσι θα μπορούμε να πάρουμε αποφάσεις με τις οποίες να είναι σύμφωνη η πλειοψηφία. Αυτό μπορούμε να το κάνουμε μόνο στον δημόσιο χώρο. Τα καινούρια Μέσα αποτελούν μεν μια καλή διεύρυνση, αλλά όχι υποκατάστατο για την άμεση επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Αυτό που λείπει είναι η δημόσια συνείδηση για τις προκλήσεις και τα προβλήματα του σήμερα και του αύριο. Γι' αυτό πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε αυτή να εκφραστεί. Η θεσμική πολιτική μόνον εν μέρει μπορεί να αναπτύξει μια δύναμη διαμόρφωσης και μεταρρύθμισης. Οι πρωτοβουλίες πρέπει να έρχονται από τους πολίτες. Ονειρεύομαι να αλλάξω τον κόσμο στον οποίον ζω προς το καλύτερο. Τονίζω: τον κόσμο στον οποίον ζω. Όλα τα άλλα θα ήταν ουτοπία.

Πώς είναι για σένα η ιδανική κοινωνία;
Η ιδανική κοινωνία, για να μιλήσω με τα λόγια του Immanuel Kant, δεν είναι μια ποιμενική ζωή στην Αρκαδία με "πλήρη ομόνοια, σεμνότητα και αγάπη προς τον πλησίον". Ούτε και κάποιος όμορφος καινούριος κόσμος βγαλμένος από το σχεδιαστήριο. Δεν μπορεί να σχεδιαστεί ούτε να επιδιωχθεί, αλλά πολύ περισσότερο είναι αποτέλεσμα των αντιφάσεων και των συγκρούσεων μιας ανοιχτής διαδικασίας. Αν κανένας άνθρωπος δεν υπερασπιζόταν τις ιδέες και τα ιδανικά του μέσα στην αντιπαράθεση και τη συζήτηση με τους άλλους "όλες οι εξαιρετικές έμφυτες τάσεις της ανθρωπότητας θα λαγοκοιμόταν αιωνίως υποανεπτυγμένες", όπως λέει ο Kant.
Πολύ σημαντικό είναι επίσης ότι η κατανόηση των πραγμάτων και η κριτική ικανότητα είναι πράγματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Ιδανικό είναι όταν η κοινωνία βάζει στο επίκεντρο τον άνθρωπο και του δίνει αρκετό χώρο και χρόνο για να ξεδιπλωθεί. Θα ήταν ήδη ένα μεγάλο βήμα προς την ιδανική κοινωνία αν είχαν όλοι οι άνθρωποι την ευκαιρία να συμμετέχουν στην πολιτική διαδικασία και να διάγουν μια ενεργητική και γεμάτη ζωή. Αντιθέτως είμαι μακριά από μια κοινωνία όπου κάποιοι κάθονται πάνω σε εκατομμύρια δολάρια ενώ άλλοι κοιμούνται στον δρόμο. Τα ιδανικά δείχνουν τον δρόμο, δεν είναι όμως ο στόχος. Δεν υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος για την ανθρώπινη ελευθερία από μια ιδεολογία στην οποία η ιδανική κοινωνία γίνεται δόγμα.

Πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο;
Κανένας δεν μπορεί να πει με σιγουριά τι θα φέρει το μέλλον. Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει την πτώση του τείχους του Βερολίνου; Ποιος είχε σκεφτεί ότι η σοβιετική αυτοκρατορία θα διαλυόταν; Ποιος περίμενε τις τρομοκρατικές επιθέσεις στους δίδυμους πύργους και στο πεντάγωνο; Κάποιες εξελίξεις είναι προβλέψιμες και ήδη αναγνωρίσιμες ως προς το περίγραμμά τους. Έτσι τα επόμενα χρόνια αναγκαστικά θα συνεχίσουμε να περιμένουμε τρομοκρατικές επιθέσεις. Θα ζήσουμε περιβαλλοντικές καταστροφές και άλλες κρίσεις και πολέμους. Οι απαιτήσεις για ευελιξία και για κινητικότητα θα αυξηθούν. Κανένας δρόμος μάλλον δεν θα παρακάμψει το ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να πληρώνουν το κόστος για την υγεία τους από την τσέπη τους και δίχως κρατική βοήθεια.
Η διαδικασία του παγκόσμιου μετασχηματισμού δεν μπορεί να σταματήσει, μπορούμε όμως να την ξανασκεφτούμε και να την αναδιαμορφώσουμε. Ακόμα λείπει το θάρρος και η αποφασιστικότητα των πολιτών ώστε να συνευρεθούν σε διεθνείς ομάδες συμφερόντων και να αναπτύξουν τις δικές τους απόψεις για τον χάρτη που έχει μεγαλώσει. Μένει να ελπίσουμε ότι οι επόμενες γενιές θα βρουν τα αντίστοιχα φυσικά και κοινωνικά αποθέματα ώστε να μπορούν καν να κάνουν ακόμα σκέψεις για το μέλλον.

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης