Log in


ΕΙΝΑΙ Η (ΑΝΑ)ΜΙΞΗ (Α)ΔΥΝΑΤΗ;

 

Όταν το Σάββατο 14.10.2017 οι 300 εναπομείναντες συμμετέχοντες στο φετινό ετήσιο συνέδριο της DGSF (Γερμανική Εταιρεία Συστημικής και Οικογενειακής Θεραπείας) στο Μόναχο χειροκροτούσαν ενθουσιασμένοι δεν το έκαναν μόνο για την εμφάνιση του διοργανωτή Tobias von der Recke ως βασικού τραγουδιστή του συγκροτήματος που έπαιξε το προηγούμενο βράδυ στο πάρτι του συνεδρίου: Πολύ περισσότερο το χειροκρότημα ήταν έκφραση μεγάλου σεβασμού για τους διοργανωτές και μεγάλης ικανοποίησης για μια από πολλές απόψεις ιδιαίτερη διοργάνωση.

 

Με τίτλο "Από την ουδετερότητα στη μεροληψία - Οι συστημικοί αναμιγνύονται" το Ινστιτούτο Συστημικής Μετεκπαίδευσης του Μονάχου (misw) είχε στείλει την πρόσκληση και περίπου 600 συμμετέχοντες ανταποκρίθηκαν. Και γι' αυτούς η συμμετοχή αποδείχτηκε ένα πολύτιμο μίγμα από εξειδικευμένο input, συναδελφικές ανταλλαγές και προσωπική συγκίνηση.

Το συνέδριο άρχισε με το χειρότερο που μπορεί να φανταστεί ένας διοργανωτής, δηλαδή με τη βραχυπρόθεσμη ακύρωση της πρώτης βασικής ομιλήτριας Sabine Bode, η οποία με τις δημοσιεύσεις της για τις διαγενεαλογικές επιδράσεις των πολεμικών και μεταπολεμικών βιωμάτων αποτελούσε σίγουρα έναν από τους κράχτες του συνεδρίου. Η απουσία της εξισορροπήθηκε όμως με μια πολύ προσωπική και συγκινητική εισήγηση της Valeska Riedel, η οποία περιέγραψε από τη δική της εμπειρία πώς χάραξαν τα πολεμικά βιώματα της μητέρας της για μεγάλο διάστημα τη δική της ζωή και εξακολουθούν να την επηρεάζουν ακόμα και σήμερα. Με αυτό το ξεκίνημα μπήκε το προσωπικό άγγιγμα ως μια σημαντική ακρογωνιαία λίθος στο θέμα του συνεδρίου.

Μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση στο θέμα επέλεξε ο καθηγητής κοινωνιολογίας Armin Nassehi από το πανεπιστήμιο του Μονάχου, ο οποίος ασχολήθηκε με την "αισθητική της προσφυγικής κρίσης" και με το ερώτημα ποιες εικόνες προκάλεσε και εξυπηρέτησε η μετάδοση των προσφυγικών συμβάντων από τα ΜΜΕ στην Ευρώπη. Με αφετηρία 9 διαφορετικές οπτικές επεξεργάστηκε το πώς εργαλειοποιήθηκε και εξακολουθεί να εργαλειοποιείται η λεγόμενη προσφυγική κρίση του 2015 από πολυάριθμες ομάδες συμφερόντων -κι αυτό πραγματικά όχι μόνον από το δεξιό περιθώριο της κοινωνίας. Έτσι η εισήγησή του έγινε μια επείγουσα έκκληση προς τη συστημική πιάτσα να ενεργοποιηθεί κοινωνικά -σε κάθε περίπτωση ως μέλη της κοινωνίας των πολιτών, κάλλιστα όμως και ως επαγγελματίες με εξειδικευμένες ικανότητες αλλά και ως σύλλογοι.

Από την αντίθεση ανάμεσα σε αυτές τις δυο πρώτες κύριες εισηγήσεις της Πέμπτης φάνηκε λοιπόν και το φάσμα του θέματος -και αυτό θα συνεχιζόταν και θα διαφοροποιούνταν περισσότερο τις επόμενες μέρες.

Ο Heiner Keupp, συνταξιούχος καθηγητής κοινωνικής και κοινοτικής ψυχολογίας από το Μόναχο και πρόεδρος της επιτροπής που συγκρότησε η γερμανική κυβέρνηση για να συντάξει τη 13η έκθεση για την κατάσταση των παιδιών και των εφήβων, παρουσίασε μια καταρχάς σκοτεινή εικόνα της μεταμοντέρνας κοινωνίας στη Γερμανία. Έδειξε εντυπωσιακά πώς η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία της αγοράς σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ατομικοποίηση διχάζει την κοινωνία από τη δεκαετία του '80 και μετά και εξαλείφει την αλληλεγγύη. Από αυτά συνήγαγε την αναγκαιότητα για ένα "ξεκίνημα της κοινωνίας των πολιτών" και ρώτησε άμεσα για τη διάθεση των συστημικών να συμμετέχουν σε αυτό. Η βασική συστημική στάση με τις ιδέες της ενδυνάμωσης, της συμμετοχής και της αυτοδραστικότητας προσφέρει κατά την άποψή του μια πολύ κατάλληλη βάση γι' αυτό.

Αμέσως μετά ακολούθησε ο Tobias von der Recke παρουσιάζοντας τις ιδέες του Haim Omer ως κατάλληλες στρατηγικές για την ενεργοποίηση των πολιτών και την πολιτική πράξη. Ιδίως με αυτές μπορούμε να αντιπαλέψουμε τα αυξανόμενα αιτήματα για αυταρχικές λύσεις και να προάγουμε τις ουτοπίες για μια πιο ελεύθερη από βία και πιο αλληλέγγυα κοινωνία. Αυτό το τεκμηρίωσε και με την παραπομπή στη φράση της Hannah Arendt ότι κανείς δεν έχει το "δικαίωμα να υπακούει". Η μεροληψία είναι τελικά εδώ κατά κύριο λόγο ένα αίτημα για την ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών και λιγότερο για το συμβουλευτικό-θεραπευτικό πλαίσιο.

Την ανάγκη για αναλυτική θεώρηση και θεωρητική ταξινόμηση ανέδειξε στη συνέχεια η Tilly Miller, καθηγήτρια κοινωνικής εργασίας και πολιτειολογίας στο καθολικό ΤΕΙ του Μονάχου. Με τίτλο "Νοιαζόμαστε για το σύγχρονο" μας κάλεσε να μην αναζητούμε μια και μοναδική θεωρία για την εξήγηση του κόσμου, αλλά να αξιοποιούμε υλικά από διάφορες προσεγγίσεις. Με συνοπτικές και εντυπωσιακές συνοψίσεις σκιαγράφησε ένα-ένα τα βασικά χαρακτηριστικά της θεωρίας των συστημάτων και των δικτύων για να τα βάλει στη συνέχεια σε σχέση με τα μοντέρνα σχέδια της προσέγγισης του governance (διακυβέρνηση). Από αυτό συνήγαγε το αίτημα για μια κοινωνική καθοδήγηση σε πολλά επίπεδα, στην οποία δημιουργούνται καινούριες δυνατότητες συμμετοχής και επιρροής. Έτσι δημιουργείται η ευκαιρία να μεταβληθούν τα συναισθήματα αβοηθησίας σε βίωμα αυτοδραστικότητας και οι διαδικασίες της αλλαγής να μην ερμηνεύονται μόνον ως αποσάθρωση του υπάρχοντος, αλλά ως δυνατότητα για εξέλιξη νέων προοπτικών.

Μετά από ένα διάλειμμα ανέβηκε στο βήμα ο Dr. Stefan Marks. Εδώ και πολλά χρόνια ασχολείται με τη συνάφεια ανάμεσα στη ντροπή και την αξιοπρέπεια και χαρακτηρίζει τη ντροπή "συναίσθημα ταμπού" καθώς και "φύλακα της αξιοπρέπειας". Με μια αφενός πολύ διασκεδαστική, αφετέρου πολύ συγκινητική εισήγηση κατάφερε να επεξεργαστεί τη σημασία των συναισθημάτων ντροπής για τον αποκλεισμό, τη βία, την εξάλειψη της αλληλεγγύης και τον εξτρεμισμό. Από όλα αυτά ανέπτυξε στη συνέχεια την έκκληση να αντιμετωπίζουμε τα δικά μας συναισθήματα ντροπής και να τους δίνουμε χώρο, ώστε με τον τρόπο αυτόν να αποκαθιστούμε την αξιοπρέπεια. Την εξασφάλιση των ανθρώπινων αναγκών για αναγνώριση, για προστασία, για ανήκειν και για προσωπική συγκρότηση την ανέδειξε ως το κεντρικό αίτημα και έδωσε έτσι στο τέλος της εισήγησής του μια (ανάλογη με το θέμα του συνεδρίου) επίσημη πολιτική νότα -τόσο σε σχέση με το σύστημα φροντίδας, υγείας ή εκπαίδευσης, όσο και σε σχέση με τις μεταναστευτικές ροές.

Το πρωί του Σαββάτου εμφανίστηκε ο κεντρικός τραγουδιστής της προηγούμενης βραδιάς εντυπωσιακά ξεκούραστος και ανήγγειλε τον Dr. Wolfgang Schmidbauer με θέμα "Η αδύνατη δουλειά της πολυμεροληψίας". Ο ψυχαναλυτής, καθηγητής και συγγραφέας έχει δώσει μάχες υπέρ της πολυμεροληψίας και την έχει οριοθετήσει απέναντι στην ουδετερότητα, την οποία έχει χαρακτηρίσει είτε ως ιδεολογικό φερετζέ είτε ως δειλή και αυτοσυγκρατημένη. Χαρακτήρισε τη συμβουλευτική-θεραπευτική πράξη ως όχι "αφ' εαυτή χειραφετητική" και έκανε επίσης έκκληση να δραστηριοποιηθούμε κοινωνικά και ως ψυχοθεραπευτές. Εκτός από τη δραστηριοποίηση στην κοινωνία των πολιτών ανέδειξε και τις δυνατότητες της ενεργοποίησης στην επαγγελματική πολιτική και προειδοποίησε για εξελίξεις στο σύστημα υγείας που θα οδηγήσουν σε μια όλο και πιο αμυντική συμπεριφορά τους επαγγελματίες υγείας. Εδώ ονόμασε κυρίως την όλο και πιο ισχυρή τάση για μείωση του κόστους ως ύψιστη προτεραιότητα, η οποία κλέβει τον αέρα από κάθε είδους δημιουργικότητα. Απέναντι σ' αυτό ζήτησε από την ψυχοθεραπεία να δραστηριοποιηθεί πιο δυνατά υπέρ της υπεράσπισης ή και ανάκτησης των περιθωρίων ελευθερίας.

Στην τελευταία εισήγηση ο καθηγητής Dr. Jochen Schweitzer από το Ινστιτούτο Ιατρικής Ψυχολογίας του πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης και εκπρόσωπος της DGSF για κοινωνικοπολιτικά θέματα έκανε καταρχάς έναν απολογισμό της πορείας του συνεδρίου. Εδώ έθεσε και το ερώτημα κατά πόσον ένα θέμα συνεδρίου με ρητά πολιτικά χαρακτηριστικά μπορεί να έχει συμβάλει στο ότι πήγε ένας σχετικά μικρός αριθμός συμμετεχόντων στο Μόναχο. Εμφανίστηκε πεπεισμένος ότι κατά τη διατύπωση θεμελιωδών αξιών (όπως το κάνει η ομάδα εργασίας για την κοινωνική πολιτική) μπορεί σχετικά εύκολα να παραχθεί μια ευρεία συναίνεση στην Εταιρεία. Όταν όμως το θέμα είναι η πρακτική εφαρμογή σε συγκεκριμένες συμπεριφορές -τόσο στον συμβουλευτικό-θεραπευτικό ρόλο όσο και ως μέλη της κοινωνίας των πολιτών- πιθανώς θα αποκαλυπτόταν γρήγορα μεγάλες διαφορές. Σε αυτό το φόντο η έκκληση να συνεχίσουμε να δραστηριοποιούμαστε τόσο κοινωνικοπολιτικά όσο και από τη σκοπιά της επαγγελματικής πολιτικής και να κάνουμε αντιπαράθεση και μέσα στην Εταιρεία είναι απόλυτα εύλογη. Από κάτι τέτοιο θα έβγαιναν ωφελημένοι και οι πελάτες μας και εμείς οι ίδιοι και η Εταιρεία και η κοινωνία -τελικά κανείς δεν αμφισβητεί ότι εξακολουθούν ακόμα να αναμένονται μεγάλες κοινωνικές αλλαγές!

Φυσικά και αυτό το συνέδριο πλαισιώθηκε από έναν μεγάλο αριθμό φόρουμ και εργαστηρίων, στα οποία δόθηκε η ευκαιρία για επιστημονική-μεθοδολογική, επαγγελματική πολιτική ή προσωπική ανταλλαγή και αντιπαράθεση. Δεν θα ήθελα εδώ να παραλείψω μια αναφορά στο προσωπικό μου highlight: Την επίσκεψη στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου με οδηγό τον Dr. Helmut Wetzel, η οποία συνέδεσε το προσωπικό με το επιστημονικό και το πολιτικό και συνέβαλε τόσο ουσιαστικά στο προσωπικό μου συμπέρασμα που είναι: "Η ανάμιξη είναι απαραίτητη!"

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης