Log in


19ο ετήσιο συνέδριο της DGSF - η οπτική ενός συμμετέχοντα σε τρία επίπεδα

1. Έναρξη

Ενόψει του τίτλου του συνεδρίου "Μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος - Συστημικές διαστάσεις του χρόνου" και παρά το γεμάτο μου πρόγραμμα δύσκολα μπορούσα να ισχυριστώ ότι "απλά δεν έχω χρόνο" για μια σύντομη αναφορά στο συνέδριο. Ταυτόχρονα αυτό αποτέλεσε μια υπερπροσφορά, την οποία έτσι κι αλλιώς κανείς δεν θα μπορούσε να βιώσει ολοκληρωμένα, πόσο μάλλον να την περιγράψει μόνος του. Τρόπον τινά βιώσαμε τον Luhmann live: Η πληθώρα των εργαστηρίων οδηγεί σε έναν χαρακτηριστικό "εξαναγκασμό για επιλογή". Συνεπώς η αναφορά παίρνει ένα είδος ποιότητας "Emmental": "Οι τρύπες είναι πιο μεγάλες από το σώμα", αφήνει απέξω πιο πολλά από όσα περιγράφει, ενώ είναι πολύ υποκειμενική, όχι αντιπροσωπευτική.

 

Απέξω άφησα π.χ.: Τη Γ.Σ. των μελών, το πάρτι του συνεδρίου, τη γιορτή για τα γενέθλια του HISW, την ταινία, τα φόρα, τις συζητήσεις στα εργαστήρια, την υποδοχή, την απονομή των βραβείων και το τελετουργικό κλεισίματος. Αντί αυτών μπήκα αρχικά στο αυτοκίνητο (αμέσως μετά από ένα ραντεβού με πελάτη και οδήγησα μέχρι τον σταθμό των τρένων της Χαϊδελβέργης), ταξίδεψα 5 ώρες με το τρένο, περπάτησα μέχρι το σπίτι όπου θα έμενα (στον γιο μου και τη νύφη μου), πήγα στην όχθη του ποταμού Alster (για τρέξιμο), μπήκα και στον ποταμό (μέσα σε ένα καγιάκ), πήγα στη Φιλαρμονική, σε μια διαδήλωση για το κλίμα (με ένα από τα ποδήλατα που νοικιάζει ο Δήμος) -και φυσικά και στο συνέδριο. Εκεί βίωσα και απόλαυσα: Το τελετουργικό έναρξης, 4 (από τα πάνω από 100 σύμφωνα με το πρόγραμμα) εργαστήρια (ένα από αυτά το συντόνισα εγώ), μια ειδική ομάδα (από τις 24 που ήταν στην προσφορά), όλες τις (6) ομιλίες στην ολομέλεια, την καντίνα, το φοιτητικό cafe, το catering του συνεδρίου και τα κιόσκια των εκθετών στο υπόστεγο μπροστά από το μεγάλο αμφιθέατρο.

Τα εργαστήρια που γινόταν παράλληλα ήταν μέχρι και 30, οπότε δεν ήταν καθόλου εύκολο να επιλέξει κάποιος, αλλά ήταν και μοιρασμένα σε 3 κτήρια με 3 πατώματα το καθένα, οπότε δεν ήταν καθόλου εύκολο ούτε και να τα βρει. Ευτυχώς είχα παραλείψει να δηλώσω εγκαίρως συμμετοχή σε εργαστήρια, οπότε η καθυστερημένη επιλογή ήταν μετά ουσιαστικά πιο εύκολη μεταξύ των εργαστηρίων που ακόμα δεν ήταν γεμάτα -και αυτά που βρήκα με τον τρόπο αυτόν αποδείχτηκαν όλα εξαιρετικές επιλογές.

Στην έναρξη μου άρεσε πολύ ότι ευθύς εξαρχής ανέβηκε στη σκηνή ολόκληρη η ομάδα των διοργανωτών από το HISW (η οποία άλλωστε γιόρταζε συγχρόνως τα 20ά γενέθλια του ινστιτούτου).

Χαιρετισμούς έκαναν δυο διοργανώτριες, η Susanne Vormbrock-Martini και η Ursula Wolter-Cornell, ο συντονιστής του συνεδρίου Walter Richter, ο βουλευτής του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος Aydan Özoguz και η βουλευτής Isabella Vertes-Schütter από την Επιτροπή Υγείας του κρατιδίου του Αμβούργου, ο αποχωρών πρόεδρος της DGSF Björn-Enno Hermanns καθώς και ο Tom Küchler, μέλος του Δ.Σ της SG. Στη συνέχεια υπήρχε κάθε μέρα χρόνος για δυο ομιλίες στην ολομέλεια και τα δυο πρώτα απογεύματα για δυο εργαστήρια κάθε απόγευμα.

2. Η πολυσχιδία του συνεδρίου

Η εναρκτήρια ομιλία κάνει βιώσιμο τόσο τον "χρόνο" όσο και την "οικογένεια": Ο ερευνητής του χρόνου Karl-Heinz Geissler και ο γιος του Jonas Geissler μίλησαν διαδοχικά για το θέμα "Time is honey - η έξυπνη αντιμετώπιση του χρόνου". Χαιρετίζουν τους "αγαπητούς συγχρόνους" τους στον χώρο και μιλούν για "ακροβασία στον χρόνο" και για "χώρους του χρόνου" (αυτό που περπατούν οι δείκτες του ρολογιού). Διακρίνουν τρεις διαφορετικές απόψεις για τον χρόνο. Μέχρι τον Μεσαίωνα ο κόσμος ήταν επίπεδος και ο χρόνος ήταν φυσικός χρόνος -ακόμα και σήμερα σε πολλές γλώσσες λένε "ο χρόνος" όπως λένε "ο καιρός" (le temps). Οι ρυθμοί ρυθμίζουν τις διεργασίες: τις εξωτερικές, όπως η μέρα και η νύχτα, οι κύκλοι της συγκομιδής, και τις εσωτερικές, όπως ο ύπνος και η πείνα ως ανάγκη. Στον Μοντερνισμό ο κόσμος έχει τη μορφή σφαίρας και ο χρόνος είναι γραμμικός και μετρίσιμος. Στη συνέχεια, στον Μεταμοντερνισμό, συμβαίνουν ένα σωρό πράγματα ταυτόχρονα, πρώτα επιταχύνονται και μετά συμπυκνώνονται και γίνονται εικονικά - μέχρι που η "αποεπιτάχυνση" επιβραδύνει ξανά την κίνηση και κορυφώνεται στο "Slow Mob".

Η Carol Gammer έκανε στη συνέχεια μια ομιλία για τις τρεις πλευρές της "Mentalisation", δηλαδή της ικανότητας κάποιου να καταλαβαίνει τις εσωτερικές του καταστάσεις και να μπορεί να τις λεκτικοποιεί καθώς και να μπορεί να αναγνωρίζει σωστά τις ψυχοπνευματικές καταστάσεις (σκέψεις, συναισθήματα, προθέσεις, επιθυμίες, ανάγκες) των άλλων. Παλαιότερα αυτό το λέγαμε "αναστοχαστική λειτουργία". Η εναλλακτική "συναισθαντικότητα" είναι μεν πιο δημοφιλής, αλλά λιγότερο επακριβώς προσδιορισμένη. Οι συστημικές ιδέες όπως οι κυκλικές ερωτήσεις (Selvini, Simon), η περιέργεια (Cecchin) ή το Reflecting Team (Anderson) ταιριάζουν εδώ απόλυτα.

Το 1ο μου workshop είναι το "The Hero's Journey" με τον Frieder Ittner, ο οποίος από το μοτίβο του ηρωικού ταξιδιού του Joseph Cambell (1949) ανέπτυξε ένα σεμινάριο αυτοδιερεύνησης σε 8 βήματα, το δοκίμασε στη Βραζιλία και το εμπλούτισε με πολυμέσα. Στο 2ο workshop ο Michael Faschingbauer παρουσιάζει το μοντέλο του για το management "Effectuation", το οποίο ξεκινάει περισσότερο από το εφικτό και από τις "προσιτές απώλειες" παρά από το στον μέγιστο βαθμό σχεδιασμένο "Return on Invest". Εδώ υπάρχουν τόσο αλληλεπικαλύψεις όσο και διαφορές σε σύγκριση με άλλες "ευέλικτες" μεθόδους (όπως το Scrum, το Lean Startup, το Rapid Prototyping, το Design Thinking, …), όμως για όλα αυτά ισχύει: Είναι δομημένες διαδικασίες - ΟΧΙ δικαιολογίες για διεργασίες χωρίς σχέδιο.

Το βράδυ προλαβαίνω, πριν πάω στη Φιλαρμονική -που ήταν μια επιτυχημένη έκπληξη των παιδιών που με φιλοξενούσαν-, να κάνω ένα γρήγορο πέρασμα από την ειδική ομάδα "Εποπτεία, Coaching, Ανάπτυξη Οργανισμών", όπου η Susanne Bourgeois και η Petra Ape θεματοποιούν την "κουλτούρα" και την "εξουσία".

Η 2η μέρα ξεκινάει στην ολομέλεια με την ομιλία του Volkmar Aderhold "Η Ψυχιατρική σε κρίση - ο Ανοιχτός Διάλογος ως απάντηση;". Στη βάση μιας θεμελιακής κριτικής στο κυρίαρχο (sic) βιο-ιατρικό μοντέλο της ψυχιατρικής για τον κόσμο και μιας αντίληψης για την ψύχωση ως "αντίδραση σε μια βιογραφική (δηλαδή κατανοητή) κρίση", η συναισθαντική συνάντηση μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο προσφέρεται περισσότερο από ότι μια πρωταρχικά φαρμακευτική θεραπεία. Τις καλύτερες εμπειρίες με αυτήν έχει η προσέγγιση του "Ανοιχτού Διαλόγου" που αναπτύχθηκε πριν από 30 χρόνια στη Φινλανδία (και το πορτραίτο της οποίας παρουσιάζεται σε ένα αξιοθέατο ντοκιμαντέρ του Daniel Mackler στο www.youtube.com/watch?v=HDVhZHJagfQ).

Στη συνέχεια η Ulrike Borst με το "Ο χρόνος τρώει την ψυχή. Ο παράγοντας του χρόνου στη συμβουλευτική και τη θεραπεία" παραπέμπει στον τίτλο μιας ταινίας του Fassbinder και αναφέρεται σε 10 θέσεις του Luc Ciompi για την "οδύνη με τον χρόνο". Κάνει τη διάγνωση: "Ζούμε περισσότερο, αλλά πλέον δεν έχουμε χρόνο" και αμφισβητεί έτσι πειστικά το "πρόσταγμα του επείγοντος" της Verena King.

Το απόγευμα στο εργαστήριο του Michael Gerland μαθαίνω πολλά πράγματα για την "αντιμετώπιση των θρησκευτικά τεκμηριωμένων συγκρούσεων", τη συμβουλευτική ανθρώπων που απομακρύνονται από ισλαμιστικά κινήματα, το "οικοσυστημικό μοντέλο" του Bronfenbrenner, τη διάκριση της Virginia Satir ανάμεσα στο "ανοιχτό και το κλειστό σύστημα" και για το πώς γινόμαστε στις κρίσεις ευάλωτοι για "ακραίες λύσεις".

Το δικό μου εργαστήριο "Πάρκινσον και η αρχή του Pareto" συγκεντρώνει 22 πολύ διαδραστικούς συμμετέχοντες που ενδιαφέρονται για πρακτικά εργαλεία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του περιορισμένου χρόνου στις συσκέψεις (όπως το "Focus-5-Chart", το "πλέγμα της λύσης", το "ευέλικτο Taskboard" ή η "λίστα με την ανάθεση καθηκόντων").

Την τελευταία μέρα ξεκινάει η Claudia Weber με το "Ξεχασμένοι στον χρόνο και κυριαρχούμενοι από τον χρόνο. Ιστορική σκέψη και το πρόβλημα με τον χρόνο". Διαφορετικά από ότι στην Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, εδώ ιστορία δεν είναι "ότι πιο στεγνό της ήρθε στον νου" (για να στεγνώσει τα ζώα!), αλλά αντιθέτως αντικείμενο πολύ ζωντανού αναστοχασμού. Τους παλιά περισσότερο επαναλαμβανόμενους χρονικούς κύκλους προσπαθούν τόσο ο Karl Marx ("Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται - παρά μόνον ως φάρσα") όσο και ο Χριστιανισμός ("από τη γένεση στην εσχατολογία") να τους κάνουν γραμμικούς. Ακόμα κι έτσι, η κατεύθυνση του χρόνου μπορεί και να αντιστραφεί: Στην αρχαία Ανατολή το παρελθόν ήταν μπροστά μας και γι αυτό ήταν καθαρά ορατό. Το μέλλον αντιθέτως δεν ήταν καθαρά αναγνωρίσιμο και άρα ήταν πίσω μας.

Το κλείσιμο -την κορύφωση- έκανε ο Friedemann Schulz von Thun με το : "Μοντέλα επικοινωνίας: Αχρονικά ή ωριμασμένα με τον χρόνο;" Κλείνοντας το μάτι, με πολλά ανέκδοτα και με συνειδητά αναχρονιστικές διαφάνειες στο overhead μίλησε για την εξέλιξη από ένα πρώτο δικό του πλέγμα 4 πεδίων "Εκτίμηση - Υποτίμηση x Χειραγώγηση - Μη κατευθυντική παραχώρηση ελευθερίας" στα γνωστά δικά του μοντέλα του κύβου της επικοινωνίας ("οι 4 πλευρές μιας είδησης"), του "κύβου των αξιών και της εξέλιξης" και της εσωτερικής ομάδας, για το "ταίριασμα" ως εναρμόνιση ανάμεσα στο εξωτερικό σύστημα (περιβάλλον, πλαίσιο) και στο εσωτερικό "ον" (στο πνεύμα του Karlfried Graf Dürckheim) και για το coaching ως προσπάθεια συμφιλίωσης ανάμεσα στην αυτοσυνείδηση και τη συστημική συνείδηση. Στο τέλος της ομιλίας του χειροκροτούσαμε όρθιοι.

3. Κλείσιμο

Για το τελετουργικό κλεισίματος μου έλειψε δυστυχώς ο χρόνος (sic), επειδή ήθελα να είμαι εγκαίρως (ή και στον σωστό χρόνο) στον σταθμό για να πάρω το τρένο μου. Ότι το συνέδριο την επόμενη χρονιά θα γίνει "στο σπίτι μου", δηλαδή στη Χαϊδελβέργη, το έμαθα μόνον όταν επέστρεψα εκεί.

Όμως "ο χρόνος" επέστρεψε διπλά μαζί μου πίσω στη Χαϊδελβέργη: Η κατά τύχη διπλανή μου στο τρένο διάβαζε τη "Μόμο" του Michael Ende -την πιο ωραία περιγραφή της επίδρασης του χρόνου που γνωρίζω. Κι εγώ ο ίδιος παρήγγειλα καθ' οδόν το βιβλίο του Arlie Hochschild: "Keine Zeit. Wenn die Firma zum Zuhause wird und zuhause nur Arbeit wartet" ("Δεν έχω χρόνο. Όταν η δουλειά σου γίνεται το σπίτι σου και στο σπίτι το μόνο που σε περιμένει είναι η δουλειά") που ανέφερε ο Volkmar Aderhold.

Ότι στο σπίτι με περιμένει αρκετή δουλειά το ήξερα ήδη. Αντιθέτως ακόμα δεν ξέρω και πόσο σύντομα θα διαβάσω το βιβλίο. Ενδεχομένως "λόγω εργασίας" απλά να μην έχω χρόνο γι' αυτό …

Dr. K. S. (Χαϊδελβέργη)

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης