Log in


Ορχιδέες και δικαιοσύνη

Ο Richard Rorty - ένας φιλόσοφος, φίλος, ποιητής

Πριν από ένα χρόνο και κάτι έφτασε η είδηση ηλεκτρονικά σε ένα φίλο. Όπως τόσο συχνά τα τελευταία χρόνια, ο Rorty εκφράζεται με απογοήτευση για τον «πρόεδρο του πολέμου» Bush, η πολιτική του οποίου στεναχωρεί βαθιά αυτόν τον πατριώτη που σε όλη του τη ζωή ήθελε να βελτιώσει τη χώρα του. Μόνο μετά από τρεις τέσσερις παραγράφους σαρκαστικής ανάλυσης έρχεται η απροσδόκητη φράση: "I have come down with the same disease that killed Derrida." Σαν για να προλάβει την τρομάρα του αναγνώστη, προσθέτει αστειευόμενος πως η κόρη του έχει την υπόθεση ότι αυτό το είδος καρκίνου οφείλεται στο «υπερβολικό διάβασμα του Heidegger».

 Ο Richard Rorty λύθηκε πριν 35 χρόνια από τον κορσέ μιας επιστήμης, οι συμβάσεις της οποίας τον είχαν στενέψει πάρα πολύ -όχι για να απελευθερωθεί από τον κλάδο της αναλυτικής σκέψης, αλλά για να μπορεί στη συνέχεια να φιλοσοφεί σε απάτητα μονοπάτια. Τα εργαλεία του επαγγέλματος τα κατείχε τέλεια. Σε μονομαχία με τους καλύτερους των ομοτίμων του, τον Davidson ή τον Putnam ή τον Dennett, βρισκόταν πάντα στο ύψος των πιο λεπτών και οξυδερκών επιχειρημάτων. Όμως, δεν είχε ξεχάσει ότι η φιλοσοφία πάνω στις αντιρρήσεις των συναδέλφων δεν πρέπει να ξεχνάει τα προβλήματα που μας έρχονται από τη ζωή.

Μεταξύ των σύγχρονων φιλοσόφων δεν ξέρω κανέναν που, όπως ο Rorty, να αιφνιδιάζει και να λαχανιάζει τους συναδέλφους του -και όχι μόνον αυτούς- επί δεκαετίες με καινούριες οπτικές, καινούριες επιγνώσεις, καινούριες διατυπώσεις. Αυτή η μεγαλειώδης δημιουργικότητα οφείλεται και στο ρομαντικό πνεύμα του ποιητή, που γρήγορα αποκαλύφτηκε πίσω από τον επιστήμονα φιλόσοφο. Οφείλεται στην ασύγκριτη ρητορική δεξιότητα και στον άμεμπτο λόγο ενός συγγραφέα που κάθε τόσο σόκαρε τους αναγνώστες του με ασυνήθιστες στρατηγικές παρουσίασης, με απροσδόκητες αντιθετικές έννοιες, με καινούριο λεξιλόγιο -ένας από τους αγαπημένους κανόνες του Rorty. Η δοκιμιογραφική τέχνη του Rorty κινείται ανάμεσα στον Friedrich Schlegel και το σουρεαλισμό.

Η ειρωνεία και το πάθος, ο παιχνιδιάρικος και ο επικριτικός τόνος ενός διανοητή που έχει φέρει παγκοσμίως επανάσταση και έχει επηρεάσει τους τρόπους σκέψης, δίνουν την εντύπωση μιας ρωμαλέας ιδιοσυγκρασίας. Αυτή η εντύπωση είναι λανθασμένη σε σχέση με την τρυφερή και ευάλωτη φύση ενός προσώπου που ήταν συχνά ντροπαλό και αποσυρμένο -και πάντα συναισθαντικό.

Ένα μικρό αυτοβιογραφικό σημείωμα έχει τον τίτλο «Άγριες ορχιδέες και Τρότσκι». Ο Rorty περιγράφει πώς περιπλανιέται ως αγόρι στα βορειοδυτικά του New Jersey και ρουφάει το μεθυστικό άρωμα από τις ορχιδέες. Την ίδια εποχή βρίσκει στο αριστερών πεποιθήσεων σπίτι των γονιών του ένα γοητευτικό βιβλίο, το οποίο υπερασπίζεται τον Τρότσκι εναντίον του Στάλιν. Τότε δημιουργείται το όραμα, με το οποίο ο νεαρός Rorty πηγαίνει στο κολλέγιο:

Η φιλοσοφία υπάρχει για να συμφιλιώσει την υπέργεια ομορφιά της ορχιδέας με το όνειρο του Τρότσκι για δικαιοσύνη πάνω στη γη. Για τον είρωνα Rorty τίποτα δεν είναι ιερό. Όταν τον ρωτούν για κάτι το «ιερό», ο αυστηρά άθεος απαντάει στο τέλος της ζωής του με φράσεις που θυμίζουν το νεαρό Hegel: «Η αίσθηση του ιερού έχει σχέση με την ελπίδα μου, ότι οι μακρινοί μου απόγονοι θα ζουν σε έναν παγκόσμιο πολιτισμό όπου η αγάπη θα είναι λίγο πολύ ο μόνος νόμος.»

 

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης