Log in


Το συμπόσιο της Schlei

«Πολλαπλή Οικογενειακή Θεραπεία – Δυνατότητες για την κλινική και για το σχολείο» - μια συστημική κορύφωση ψηλά στο μακρινό Βορρά.

Τελικά τόσο βόρεια στη Γερμανία είναι μάλλον σπάνιο να γίνει μια διοργάνωση με διακεκριμένους εισηγητές από το συστημικό-θεραπευτικό πεδίο εργασίας και από διάφορες χώρες. Η διοργάνωση της κλινικής Schlei στις 26 και 27 Σεπτεμβρίου 2008 με αφορμή τα 10 χρόνια λειτουργίας της κλινικής ημέρας “Baumhaus” («Δεντρόσπιτο») του ψυχιατρικού νοσοκομείου παιδιών και εφήβων του Schleswig, κατάφερε σε δυο μέρες να δημιουργήσει μια πλατιά εποπτική εικόνα για τη σε πολλούς άγνωστη ακόμα προσέγγιση της Πολλαπλής Οικογενειακής Θεραπείας. Η Ulrike Brehme-Matthiesen, διευθύντρια της κλινικής ημέρας Baumhaus και ο Thomas Pletsch, υπεύθυνος του τμήματος δημιουργικών θεραπειών, μπόρεσαν να φέρουν στη Schlei για το συμπόσιο αυτό εισηγητές από διάφορα μέρη της Γερμανίας, από τη Δανία και τη Μεγάλη Βρετανία και να συνθέσουν ένα περιεκτικό πρόγραμμα, το οποίο είχε σκοπό να αναδείξει και να εμπνεύσει με τις πολλές δυνατότητες για τη δουλειά με ομάδες οικογενειών στην κλινική, στο σχολείο και σε θεραπευτικά πλαίσια.

Οι διοργανωτές γνώριζαν το απόγευμα της Παρασκευής πώς να συντονίσουν τους συμμετέχοντες ευθύς εξ αρχής με πολύ δημιουργικό τρόπο με το θέμα. Με μια διασκεδαστική εισαγωγική μέθοδο η Ulrike Brehme-Matthiesen και ο Thomas Pletsch δημιούργησαν από τους πολυάριθμους συμμετέχοντες ομάδες ‘οικογενειών’ που προερχόταν από διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια και από τις οποίες ζήτησαν να παίξουν υπό την καθοδήγησή τους διάφορους ρυθμούς ή και να τραγουδήσουν. Μετά από λίγη ώρα στην αίθουσα του συνεδρίου δημιουργήθηκε μια καλά εναρμονισμένη ρυθμική ομάδα.

Το απόγευμα της Παρασκευής άρχισε με μια εισήγηση του Wilhelm Rotthaus, πρώην προέδρου της Γερμανικής Εταιρείας Συστημικής και Οικογενειακής Θεραπείας, με θέμα τη διαπαιδαγώγηση. Παρουσίασε με εντυπωσιακό τρόπο τις αλλαγές στη διαπαιδαγώγηση μέσα στους τελευταίους αιώνες. Με την αναδρομή αυτήν όξυνε τη ματιά για τις πλευρές που παίζουν σήμερα ρόλο στη συζήτηση γύρω από τη διαπαιδαγώγηση. Κάτω από τις δεδομένες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις έχουμε να κάνουμε με μια δραματική αλλαγή του ρόλου των γονιών και του ρόλου των παιδιών. Τώρα γίνεται λόγος –συνόψισε ο Wilhelm Rotthaus- όχι μόνο για την «εξαφάνιση της παιδικής ηλικίας», αλλά και για την «εξαφάνιση της ενηλικίωσης». Ορίζοντας το διαπαιδαγωγητικό ρόλο του πατέρα ή της μητέρας, συνηγόρησε υπέρ ενός «ελεύθερου από βία πολιτισμού των σχέσεων», στον οποίον ο ενήλικος δεν αναλαμβάνει το ρόλο εκείνου που «ξέρει καλύτερα», αλλά εκείνου που «ξέρει αλλιώς» ή στην καλύτερη περίπτωση εκείνου που «ξέρει περισσότερα».

Το κλείσιμο της 1ης ημέρας του συνεδρίου έκανε ο Jürgen Hargens. Ο συστημικός θεραπευτής και επόπτης που ζει στο Meyn του Flensburg είναι γνωστός σε πολλούς μέσα από πολυάριθμες δημοσιεύσεις και εργαστήρια. Δεν ήρθε μόνος, αλλά έφερε μαζί του το συνάδελφό του Hagar («τον Τρομερό»), τον οποίο θαυμάζει ως έναν ενδιαφέροντα συστημικό θεραπευτή και τον παρουσίασε στους συμμετέχοντες με λίγα χαρακτηριστικά κόμικς. Με χιουμοριστικό τρόπο και κλείνοντας το μάτι ο Jürgen Hargens παρουσίασε αυτό που για τον ίδιο (και το συνάδελφό του Hagar) είναι σημαντικό όχι μόνο στη διαπαιδαγώγηση και στη δουλειά με οικογένειες: Την εκτίμηση κάποιου προς τον άλλον άνθρωπο χωρίς να ξεχνάει τον εαυτό του ως θεραπευτής. Και που φυσικά θυμάται το στόχο του πελάτη και ‘συνεισφέρει’ το δικό του μερίδιο σ’ αυτόν. (Και κάθε τόσο εκφράζει την εκτίμησή του). Αυτό έχει μεγάλη σχέση και με τη διαπαιδαγώγηση και με τις οικογένειες. Έχει σχέση με τη ματιά με την οποία εμείς οι ενήλικοι κοιτάζουμε τα παιδιά μας, η δασκάλα τους μαθητές της και οι θεραπευτές τους νεαρούς πελάτες και τις οικογένειες.

Έχει και κάποια σχέση με το «τολμώ», με το θετικό «προκαλώ» και με το «αφήνω» στην αντιμετώπιση των παιδιών (και όχι μόνο).

Ο Jürgen Hargens έκανε συχνά τους συμμετέχοντες να χαμογελούν με τις ασυνήθιστες αναπλαισιώσεις του: Η Διαταραχή Ελαττωματικής Προσοχής με Υπερκινητικότητα σημαίνει: «Κι αυτός έχει δυνατά σημεία», οι δυσκολίες με παιδιά μπορούν να επαναπροσδιοριστούν ακριβώς και ως «Κατάσταση εξάσκησης στο παραμένω χαλαρός».

Το Σάββατο ήταν αφιερωμένο στην παρουσίαση διαφόρων σχεδίων και προσεγγίσεων της Πολλαπλής Οικογενειακής Θεραπείας (MFT).

Ο Eia Asen είναι μάλλον ο πιο γνωστός εκπρόσωπος της προσέγγισης MFT. Γεννημένος στο Βερολίνο ζει εδώ και 35 χρόνια στο Λονδίνο και διευθύνει εκεί τη Malborough Clinic που βρίσκεται στην καρδιά του Λονδίνου, όχι μακριά από το Hyde Park και το Regent’s Park. Ο Eia Asen υπογράμμισε το πολυπολιτισμικό πλαίσιο της δουλειάς του στη Malborough Clinic στο Λονδίνο.

Εντυπωσιακά και πολύ ζωντανά και με διάφορα αποσπάσματα από βίντεο περιέγραψε τη δουλειά με την προσέγγιση MFT στο Λονδίνο. Ο Eia Asen αναφέρεται στους Peter Laqueur, Gregory Bateson και Maria Luise Cohen. Όλοι οι συμμετέχοντες μπόρεσαν να νιώσουν και να συναισθανθούν ότι εδώ αφηγούνταν ένας δραστήριος άνθρωπος της πράξης, ο οποίος είναι όχι μόνον πεπεισμένος για τη δουλειά του, αλλά και ενθουσιασμένος. Και η σπίθα μεταδόθηκε.

Οι δυνατότητες που προσφέρει η προσέγγιση MFT είναι ασυνήθιστες και πολυσχιδείς. Κατά κανόνα συγκεντρώνονται 6 ως 8 οικογένειες με παρόμοιο φόντο διαταραχών και συναντιούνται κάθε τόσο σε τακτά χρονικά διαστήματα. Λόγος γίνεται όχι για «πολυπροβληματικές οικογένειες», αλλά για «οικογένειες πολλαπλών βοηθών», όπου τα πιο διαφορετικά συστήματα βοηθών δίνουν το πόμολο το ένα στο χέρι του άλλου. Οι διαγνώσεις κατά το ICD-10 και το DSM-IV παίζουν δευτερεύοντα ρόλο –οι οικογένειες «επιλέγουν», ας πούμε, οι ίδιες τη διάγνωσή τους. Η σχιζοφρένεια δεν είναι πολύ δημοφιλής, παρατήρησε ο Asen, πιο πολύ το άγχος και οι διαταραχές λόγω επιβάρυνσης. Οι οικογένειες δε βιώνουν πλέον τον εαυτό τους ως παθητικούς συμμετέχοντες σε μια θεραπεία που σκοπό έχει να ‘αποθεραπεύσει’ τις ελλείψεις και τις διαταραχές τους, αλλά ως ενεργούς, ικανούς ακτιβιστές που δεν αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως αβοήθητο, αλλά ως πλούσιο σε βοήθεια και μάλιστα για άλλες οικογένειες που βρίσκονται (κολλημένες) σε παρόμοιες καταστάσεις. Η εμπειρική γνώση των οικογενειών μετράει. Είναι ειδικοί από εμπειρία, λέει ο Eia Asen και τις εμπειρίες τους τις βιώνουν οι άλλες οικογένειες ως χρήσιμες και βοηθητικές. Αυτό αποτελεί το διαφορετικό θεραπευτικό πλαίσιο. Ο ρόλος του θεραπευτή γυρίζει ανάποδα για τα καλά. Ο Eia Asen δε μιλάει για «συνεδρίες», αλλά για «συνορθοστασίες». Ο θεραπευτής δεν κάθεται, αλλά περπατάει, ξαπλώνει, γυρνάει γύρω από τις οικογένειες, είναι σα «διευθυντής» μιας ορχήστρας πολλών οικογενειών. Με μερικές σφραγίδες ο Eia Asen συνόψισε τα πλεονεκτήματα και τους λόγους υπέρ της MFT: Προαγωγή της αλληλεγγύης, υπέρβαση της απομόνωσης και του στιγματισμού, γνωριμία με άλλους τρόπους θέασης, θετική αξιοποίηση της πίεσης της ομάδας, ξύπνημα της ελπίδας κλπ. Η παρουσίαση ήταν πειστική και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης.

Ο Michael Scholz, συνταξιούχος καθηγητής πανεπιστημίου από τη Δρέσδη, παρουσίασε στη συνέχεια το μοντέλο της Δρέσδης για την MFT με έφηβους πελάτες με ανορεξία και με κοινωνικές και συναισθηματικές διαταραχές. Με βάση 10 χρόνων πρακτική και εμπειρικές μελέτες στην πανεπιστημιακή κλινική της Δρέσδης έδειξε εντυπωσιακά ότι η προσέγγιση της MFT είναι ανώτερη των παραδοσιακών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Οι θετικές και διαρκείς αλλαγές των ενδοοικογενειακών σχέσεων, της κατάστασης των μητέρων και των ασθενών έχουν επιβεβαιωθεί εμπειρικά. Ο Scholz εξήγησε την πρακτική μέθοδο με βάση επιλεγμένα αποσπάσματα από βίντεο.

«Η Πολλαπλή Οικογενειακή Θεραπεία αφήνει το παιδί μέσα στον οικείο κοινωνικό περίγυρο, στηρίζει την οικογένεια στις σχέσεις της, μειώνει τη φιλοξενία αλλού, εξοικονομεί κόστη, μειώνει το χρόνο νοσηλείας διαμονής και έχει καλύτερες επιτυχίες μακροπρόθεσμα.» Αυτό ήταν το συμπέρασμά του.

Το πρωινό έκλεισε με την παρουσίαση της ομάδας θεραπευτών του “Family Center Lovdal” (Δανία) Kirsten S. Hviid, Claus Bonde Andresen και Tryggvi Kaldan. Περιέγραψαν την προσέγγιση MFT στα πλαίσια των δικών τους “Family Classes” μέσα στο πλαίσιο του σχολείου. Αφετηρία της δουλειάς τους είναι προβλήματα όπως η αποχή από το σχολείο καθώς και μαθησιακά και προβλήματα συμπεριφοράς.

Οι εκπεφρασμένοι στόχοι της ομάδας στο σχολείο είναι να βελτιώσουν την επικοινωνία ανάμεσα στο σχολείο και τους γονείς, να καταστήσουν δυνατό για τους μαθητές να μείνουν στο κανονικό σχολείο (και να μην αναγκαστούν να πάνε σε ειδικό σχολείο), να στηρίξουν το κύρος των γονέων και να καταστήσουν δυνατή την ένταξη για μαθητές και για γονείς.

Μια ασυνήθιστη, αλλά πολλά υποσχόμενη προσέγγιση, κατά την οποία οι γονείς συμμετέχουν δυο πρωινά την εβδομάδα στο μάθημα στις τάξεις των παιδιών τους και συνεργάζονται με τους δασκάλους και τα παιδιά. Το Δανέζικο μοντέλο λειτουργεί. Έχει βρει εκεί πολλούς φίλους και υποστηρικτές και είναι στο μεταξύ πολύ διαδεδομένο στη Δανία. Μερικοί αναρωτήθηκαν αν η μέθοδος αυτή θα ήταν άραγε δυνατή και στα γερμανικά σχολεία και αν το γερμανικό σχολικό σύστημα είναι ανοιχτό για τέτοιου είδους καινοτομίες (για να μην πούμε για την Ελλάδα). Κάτι τέτοιο θα ήταν ευχής έργο και στην κλινική ημέρας Baumhaus εφαρμόζεται ακριβώς αυτό σε συνεργασία με την ομάδα από τη Δανία.

Μετά από ένα μεσημεριανό διάλειμμα στο οποίο οι συμμετέχοντες μπόρεσαν να απολαύσουν μερικές ακόμα ακτίνες του φθινοπωρινού ήλιου στην εσωτερική αυλή του κτηρίου όπου γινόταν η διοργάνωση, υπήρχε η δυνατότητα να επιλέξουν ανάμεσα σε 5 εργαστήρια για την εμβάθυνση των διαφόρων προσεγγίσεων:

Ο Thomas Pletsch και η Ingrid Ten Hoeve παρουσίασαν το σχέδιο της «Προσανατολισμένης σε θέμα ομαδικής θεραπείας γονέων-παιδιού» του ψυχιατρείου παιδιών και εφήβων. Η Ulrike Brehme-Matthiesen, η Kerstin Bock και ο Andre Nykamp έδωσαν μια εικόνα από τη δουλειά με οικογένειες στο σχολείο της κλινικής ημέρας “Baumhaus”. Οι εισηγητές του πρωινού έδωσαν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να γνωρίσουν ακριβέστερα και βαθύτερα τις προσεγγίσεις τους στα εκάστοτε εργαστήριά τους.

Στο τέλος της διοργάνωσης έβλεπες παντού ευχαριστημένα πρόσωπα. Σίγουρα ήταν μια επιτυχημένη διοργάνωση, η οποία θα θέσει αρκετά πράγματα σε κίνηση και η οποία έφερε την προσέγγιση της Πολλαπλής Οικογενειακής Θεραπείας κοντά στους ανθρώπους. Μπορούμε να έχουμε ενδιαφέρον για τις συνέπειες. Συγχαρητήρια στους διοργανωτές.

Και πότε θα είναι η επόμενη διοργάνωση αυτού του είδους στη Schlei εκεί ψηλά στο Βορρά;

 

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης