Log in


Η Συστημική Εταιρεία (SG) Γερμανίας βγαίνει έξω –

Η Συστημική Εταιρεία (SG) Γερμανίας βγαίνει έξω –

Μια ημερίδα στο Βερολίνο τον Μάιο του 2011

Τα μέλη της ΣΕ συναντιούνται στο Βερολίνο –και διερευνούν τα περισσότερο ή λιγότερο «άγνωστα» περιβάλλοντά τους: «Μας ενδιαφέρει να κάνουμε επαφές και ερεθιστικές εμπειρίες» (πρόσκληση). Όποιος ήθελε μπορούσε να δει αυτήν την παρακίνηση ως συνέχεια του «Υπόθεση καθρέφτης» από την ημερίδα της ΣΕ το 2008 στο Βερολίνο, όπου με την ενεργή συμμετοχή των συμμετεχόντων της πόλης –ή τουλάχιστον ενός μέρους εξ αυτών- στήθηκε κυριολεκτικά ο καθρέφτης, χωρίς η δράση αυτή τότε να έχει ξεπεράσει ουσιαστικά τα πλαίσια μιας παράστασης (που ενεργοποίησε τους συμμετέχοντες σωματικά).

Τώρα το 2011, λοιπόν, σκοπός ήταν να γίνει η διερεύνηση της πραγματικότητας – «η ΣΕ βγαίνει έξω» όχι μόνο για να θεματοποιήσει την εγκατάλειψη των συνηθισμένων πλαισίων, αλλά για να κάνει δυνατή μια ανταλλαγή με ανθρώπους σε άλλες συνάφειες ζωής/εργασίας και να παρακινήσει εσωτερικά στη ΣΕ έναν αναστοχασμό. Ένα πολύ απαιτητικό σχέδιο για μια ημερίδα –ένα σχέδιο που πιθανώς στην πορεία της προετοιμασίας σήμαινε για την ομάδα που το προετοίμασε έναν βαθμό συγκεκριμενοποίησης και πρόκλησης τον οποίον οι συμμετέχοντες το πολύ-πολύ να μπορούσαν μόνο να υποψιαστούν εκ των προτέρων- και αντίστοιχα μόλις που καλύφθηκαν οι μισές από τις 444 θέσεις που υπήρχαν. (Παρόμοια ήταν τα πράγματα την τελευταία χρονιά στο ινστιτούτο του Marburg στη 18η ετήσια ημερίδα της ΣΕ –ο τίτλος «Αλλαγή ζωής ως διάλογος» ανέπτυξε σε συνδυασμό με μια σχετικά ανοιχτή διαμόρφωση λιγότερη ελκτική δύναμη από όσο αναμενόταν).

Ίσως ταιριάζει στο σημείο αυτό να επιστήσω την προσοχή σας στην ιδιαίτερη μορφή οργάνωσης της ημερίδας αυτής: για πρώτη φορά τον σχεδιασμό και τη διεξαγωγή της ημερίδας ανέλαβε το προεδρείο της ΣΕ –και όχι κάποιο ινστιτούτο-μέλος όπως μέχρι τώρα στην ιστορία των ημερίδων. Εκ των προτέρων υπήρχαν στο φόντο αυτό εκτός από επιφυλάξεις (ένα εθελοντικό προεδρείο και μια διευθύντρια –πώς να αντιμετωπίσουν τον οργανωτικό όγκο δουλειάς επιπλέον των υπόλοιπων υποχρεώσεών τους;) κυρίως και μεγάλες προσδοκίες: η δυνατότητα αναφοράς σε συνολικά θέματα της συστημικής σκηνής, παρακίνησης συζητήσεων και εξελίξεων ανεξάρτητα από τα ενδιαφέροντα των μεμονωμένων ινστιτούτων κλπ.

Ποιος είναι ο απολογισμός; -Εγώ επέστρεψα στο σπίτι με ανάμικτα συναισθήματα –πράγμα που σίγουρα δεν είναι η χειρότερη διάθεση. Ανάμικτα συναισθήματα επειδή υπήρχαν πολύ διαφορετικές εμπειρίες στην ημερίδα αυτή και όλες αξιώνουν τον χώρο τους. Αντιπροσωπευτική για την εμπειρία αυτή μπορεί να είναι η αντίληψή μου για τον τόπο της ημερίδας: αφενός μια βεράντα δίπλα στο ποτάμι με ομπρέλες για τον ήλιο, ψάθινες καρέκλες, τραπεζάκια για την μπύρα, χαλαρούς ανθρώπους και μαζί ο θαυμάσιος καιρός ενός καλοκαιριού που ξεκινούσε –αφετέρου μια αίθουσα πρώην μηχανοστάσιο, χωρίς παράθυρα, με σειρές καθισμάτων για τους θεατές που έφταναν μέχρι ψηλά για την ολομέλεια με τις εισηγήσεις και παρουσιάσεις.

Η κεντρική δραστηριότητα της ημερίδας είχε προετοιμαστεί υπέροχα. Υπήρχε ένας εκτενής φάκελος με συνολικά 30 σχεδόν ταξιδιωτικούς προορισμούς από διάφορους τομείς: υγεία, πίστη ή γνώση, τέχνες και πληθώρα τέχνης (μεταξύ άλλων μια επίσκεψη στην όπερα της συνοικίας του Neuköln), «Διότι δεν ξέρουμε τι κάνουν –διότι ξέρουν τι να κάνουν;» (εδώ υπήρχε μεταξύ άλλων μια αποστολή στο «Κόκκινο Δημαρχείο»), το παρελθόν μέλλον, το μέλλον ως τέτοιο. Ανάμεσα σ’ αυτούς υπήρχαν αναμενόμενοι προορισμοί, όπως η υπηρεσία «Δράση για τη συμφωνία ειρήνης» ή η «Κοινωνική εργασία στο σχολείο», έως και εκπληκτικοί όπως ένα γραφείο κηδειών, μια κοινότητα που καλλιεργεί μικρούς λαχανόκηπους ή η Soka Gakkai International (μια βουδιστική κοινότητα). Η ομάδα προετοιμασίας όχι μόνον κατάφερε να κερδίσει αυτήν την πολύχρωμη ανθοδέσμη ενδιαφερόμενων (!) συνεργατών για το πρόγραμμα αυτό –για κάθε πρόγραμμα υπήρχε μια σύντομη περιγραφή, στοιχεία για την επαφή και οδηγίες για τα δρομολόγια, οπότε οι ταξιδιωτικοί οδηγοί των ομάδων επισκεπτών (το πολύ 10 ατόμων) χρειαζόταν να χρησιμοποιήσουν μόνο το επαγγελματικό τους know-how επί τόπου –και στην αξιολόγηση. Από αυτές τις αποστολές το απόγευμα της 1ης μέρας υπήρξε ουσιαστικά από ενδιαφέρον έως ενθουσιώδες feed-back, το οποίο εκφράστηκε αντίστοιχα στη ζωηρή ανταλλαγή καθώς και στην επεξεργασία των παρουσιάσεων στην ολομέλεια. Μόνο μεμονωμένοι συνάδελφοι δεν ήταν ικανοποιημένοι από αυτό που βίωσαν.

Στη συμπυκνωμένη αναφορά στις εμπειρίες την επόμενη μέρα στην ολομέλεια έγινε αισθητή η βασική έλλειψη μιας τέτοιας διαδικασίας: μέσα από την αφαίρεση από το συγκεκριμένο χάθηκε το χρώμα και το άρωμα –κρίμα. Αυτό κατά τη γνώμη μου δεν αμφισβητεί την αποστολή ως τέτοια –ίσως όμως εδώ να μη χρειαζόταν το μετα-μετα-επίπεδο. Μια έκθεση των αποτελεσμάτων, ένας παράλληλος αναστοχασμός του κάθε συγκεκριμένου έτσι όπως γινόταν αυθόρμητα έμοιαζε περισσότερο κατάλληλος για να τιμήσει την ποικιλομορφία της αποστολής –και με αυτόν τον τρόπο να τη συνοψίσει. Ως επιτυχής προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να αξιολογηθεί το πρόγραμμα του P. Morger, το οποίο μας επέτρεψε να πιάσουμε το Surround-Sound μερικών αποστολών και το έκανε βιώσιμο μέσα από μια εγκατάσταση χώρου-ήχου ως ηχητική καταγραφή.

Λέγοντας «τιμήσει» θυμήθηκα ένα αξιοπρόσεκτο ερέθισμα της Dörte Förtsch, η οποία υπενθύμισε στην ολομέλεια να τιμήσουμε τους ανθρώπους και τις μονάδες που επισκεφτήκαμε –είπε περίπου: «όταν αναζητούμε προγράμματα που λειτουργούν μόνο με βάση την εθελοντική δραστηριοποίηση και τις χορηγίες –δε θα ήταν έκφραση σεβασμού/εκτίμησης/τιμής να προσκαλέσουμε στο βραδινό μπουφέ μας τους ανθρώπους με τους οποίους μιλήσαμε -ή και να τους δώσουμε για τη δουλειά τους ένα μέρος από το ποσό που ξοδεύουμε εδώ για την ημερίδα;»

Αυτή η παρακίνηση πιάνει κατά τη γνώμη μου ένα παλιό θέμα της έρευνας: τι συγκεκριμένο όφελος έχουν οι άνθρωποι που επισκεφτήκαμε και ρωτήσαμε. Η έρευνα δράσης έχει επιχειρήσει ήδη από τη δεκαετία του ’70 του περασμένου αιώνα να δώσει μια απάντηση σ’ αυτό: Να ερευνάς με τέτοιον τρόπο ώστε ήδη η πράξη της έρευνας να ωφελεί τους συγκεκριμένους ανθρώπους που ερευνάς.

Αυτή η κεντρική δραστηριότητα (και μήνυμα;) του «Η ΣΕ βγαίνει έξω» πλαισιώθηκε από εισηγήσεις και τη στίξη έδωσε ένα ευχάριστο πάρτι της ημερίδας.

Φώτα και σκιές στις εισαγωγικές διαλέξεις: «Μια οικογένεια από γορίλες σε ριζική αλλαγή. Μια διαφορετική παρέμβαση στην οικογένεια» -εδώ ένας φροντιστής ζώων και ο ψυχίατρος διευθυντής ενός ψυχιατρικού νοσοκομείου περιέγραψαν μια συνεργασία ειδικού τύπου. Για μένα αυτή ήταν μια μεγάλη στιγμή για το πώς πρέπει να διευρυνθεί η αντίληψή μας για τα διαδραστικά συμβάντα με πλευρές πέρα από τη γλώσσα, ώστε οι παρεμβάσεις να μπορούν να γίνουν βοηθητικές –και ότι μερικές φορές ένα κλάσμα του δευτερολέπτου μπορεί να αποφασίσει για τη δραστικότητα μιας παρέμβασης. Στον βαθμό αυτόν βίωσα την παρουσίαση αυτήν ως παρακίνηση για να θεωρητικοποιήσουμε τον τομέα της δουλειάς μας ουσιαστικά ευρύτερα από «τη γλώσσα». –Αντιθέτως, η διάλεξη «Ευγενικά αλλά οριστικά» του καθηγητή Kersten για τη δουλειά της αστυνομίας είχε κατά τη γνώμη μου κυρίως διασκεδαστική αξία (ίσως καλύτερα να ήταν στο βραδινό πρόγραμμα).

Τον αποχαιρετισμό εισήγαγε τη 2η μέρα η διάλεξη «Relational being: Transfusion in practice» του Ken Gergen. Ακόμα και με την πρόσκληση του Ken Gergen τονίστηκε στα δικά μου μάτια η σύνδεση με την ημερίδα της προηγούμενης χρονιάς: εκεί ο Ken Gergen ανακυρρήχθηκε επίτιμο μέλος της ΣΕ και υποσχέθηκε να αναμιχθεί στην ουσιαστική συζήτηση μέσα στην Εταιρεία. Στη διάλεξή του ασχολήθηκε με διάφορες ιδέες της συστημικής σκέψης και παρουσίασε την προσέγγισή του, η οποία δίνει αξία στην ιδέα της συνεργασίας και του μοιράσματος μεταξύ μας: «In everything I say there are voices of hundreds, thousands years ago». Από μια τέτοιου είδους κοσμοθέαση η ύπαρξη είναι νοητή μόνον ως «Transfusion: different blood flows together to give life».

O Phil Kearney από την Ιρλανδία οδήγησε το θέμα αυτό της «ζωής εν συνδέσει» πέρα από το συνηθισμένο πλαίσιο της συστημικής θεραπείας και συμβουλευτικής με τη διάλεξή του: «The pattern which connects and the duty of care: eco-relational ethics and intergenerational justice». Ότι έβαλαν αυτήν την αναμφισβήτητα πολιτικά νοούμενη εισήγηση στο τέλος της ημερίδας αποτέλεσε μια πρόκληση για τους ακροατές –για μερικούς έμεινε ασαφής και η συνάφεια με το θέμα της ημερίδας: «Αυτό δε διαβάζουμε καθημερινά στην εφημερίδα;»

Εμένα μου άρεσε –κι αν γινόταν στις συστημικές εξειδικευμένες ημερίδες στο μέλλον περισσότερες αναφορές σε κοινωνικά σημαντικά θέματα και άρα αν μπορούσε να γίνεται έτσι σαφές ότι η συστημικά προσανατολισμένη σκέψη (ακόμα και των θεραπευτών) εκτείνεται αφ’ εαυτή πέρα από τα διαδραστικά προβλήματα μεταξύ προσώπων, ο επιστημονικός Λόγος σίγουρα να έβγαινε ωφελημένος.

Έτσι φτάνω στο ερώτημα: ποια επίδραση είχε η ημερίδα στους συμμετέχοντες; Κουβέντιασα το ερώτημα αυτό με διάφορους συναδέλφους και από τις (εν μέρει εκτενείς συζητήσεις, εν μέρει γραπτές) απαντήσεις συνήγαγα ένα βασικό κλίμα που θα μπορούσα να αποδώσω καλύτερα με τη λέξη-κλειδί «οικογενειακή συνάντηση» (μια συνάδελφος έγραψε: «Συνάντηση της φάρας –μερικούς δεν τους είχαμε συναντήσει ποτέ άλλοτε, παρότι ανήκουν σε μας»). Αυτό σημαίνει αφενός ότι συναντήθηκαν οικεία πρόσωπα, κουβέντιασαν (και χόρεψαν στο πάρτι της ημερίδας), άκουσαν τα τελευταία νέα της οικογένειας που είναι διασκορπισμένη σε όλη τη Γερμανία –είδαν ποιος μιλάει με ποιον (και ποιος όχι) κλπ.

Οι οικογενειακές συναντήσεις έχουν τη σημασία τους –οι αφορμές γι’ αυτές δε χρειάζεται καν να είναι χαρούμενες- όπως π.χ. στις κηδείες. Οι ημερίδες προσφέρουν, πέρα από τη λειτουργία αυτήν, ένα «συν» -πράγμα που καταφέρνουν λιγότερο ή περισσότερο καλά. Αυτό το Συν συνίσταται συνήθως στο ότι συνάδελφοι παρουσιάζουν τις ιδέες και τις μεθόδους τους με διαλέξεις και εργαστήρια για να τις μοιραστούν με άλλους. Αυτή είναι μια καταξιωμένη και γεμάτη νόημα πρακτική (βλ. τις τοποθετήσεις του Ken Gergen).

Η ημερίδα αυτή ήθελε ίσως πέρα από αυτά και άλλα πράγματα: να παρακινήσει μια διαδικασία στην οικογένεια με την οποία να δούμε πέρα από τα όρια του δικού μας επαγγέλματος. Αυτή η πρόθεση χαιρετίστηκε σε μεγάλο βαθμό. Για πολλούς αυτή βρισκόταν στο προσκήνιο: «Ήρθα σ’ αυτήν την ημερίδα με την αίσθηση ότι είμαι σε μια υπέροχη εταιρεία, η οποία εξακολουθεί να δείχνει τόσο ανοιχτή και πειραματική». «… συνεπαρμένη και τονωμένη όπως είχα πολύ καιρό να είμαι μετά από μια ημερίδα». Άλλοι ήταν περισσότερο της άποψης ότι η Εταιρεία με αυτήν τη συγκεκριμένη διοργάνωση έμεινε πιο πίσω από τις δυνατότητές της: «Μια ημερίδα που τη διοργανώνει η ΣΕ είναι και μια ναυαρχίδα –και εκεί μου έδειξε λιγότερα από όσα έχει». Οι κριτικές εκφράσεις για τη διεξαγωγή αναφερόταν κυρίως στη διαμόρφωση και την οργάνωση της διαδικασίας πρόσληψης και ενασχόλησης με τα πράγματα που προσφερόταν. Στο φόντο αυτό εντάσσω λοιπόν αντιλήψεις όπως: «Μήπως η είσοδος του πολιτικού επιπέδου ήταν απλώς ένα φύλο συκής; Δεν είχαμε καθόλου χώρο για τη συζήτηση των επιπλοκών!»

Όπως έγινε σαφές ήδη από τον αναστοχασμό της ημερίδας στο Marburg, φαίνεται ότι προς το παρόν είναι ακόμα δύσκολο στα πλαίσια της ΣΕ να βάλουμε δίπλα στον οικείο τρόπο των ημερίδων έναν εξίσου επιτυχή «καινούριο» ως εναλλακτική. Ακόμα κι αν οι επίκαιρες ατέλειες στο σχεδιασμό και τη διεξαγωγή τέτοιου είδους διαδικασιών με μεγάλες ομάδες προκαλούν περισσότερο κριτική και μειώνουν τους αριθμούς των συμμετεχόντων, φαίνεται ότι τα σημάδια των καιρών βρίσκονται τελικά στη νέα εξέλιξη/μετεξέλιξη στον τομέα των ημερίδων.

Ελπίζω ότι το ενδιαφέρον για μετεξέλιξη και αλλαγή θα κρατήσει –και συνεχίζω να εύχομαι στους ενεργούς της ΣΕ να έχουν θάρρος -και επιτυχία.

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης