Log in


Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (3)

Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (3)

Τι θα έλεγε ο Daniel Bell (καθηγητής κοινωνιολογίας στο Cambridge, Mass.):

-The Coming of Post-Industrial Society: A Venture in Social Forecasting. Basic Books Inc., New York 1973 (Die nachindustrielle Gesellschaft. Campus Verlag, Frankfurt/M. 1975).

Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά;

Εγώ ζω στην κοινωνία των ΗΠΑ, άλλοι άνθρωποι ζουν σε άλλες εθνικές κοινωνίες, κάποιοι άνθρωποι ζουν σε κοινωνίες της φυλής. Η λέξη "κοινωνία" εμφανίζεται μέσα σε τόσο πολλά διαφορετικά πλαίσια, ώστε σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να την εξειδικεύουμε.

Στο δυτικό κομμάτι του κόσμου οι δραστηριότητες καθορίζονται κατά κύριο λόγο από μια καπιταλιστική τάξη και είναι προσανατολισμένες σε καπιταλιστικούς στόχους. Αυτό φυσικά δεν ισχύει στις κομμουνιστικές κοινωνίες. Ο μαρξισμός ξεκινάει λανθασμένα από το ότι ο καπιταλισμός διαπερνάει ολόκληρη την κοινωνία. Γι' αυτό και για τον Karl Marx η δημοκρατία ήταν απλώς ένα μέγεθος της καπιταλιστικής τάξης. Σήμερα ξέρουμε: Η δημοκρατία είναι ένα αυθεντικό και αυτόνομο δεδομένο, το οποίο σχετίζεται με τους πόθους των ανθρώπων και διαθέτει θεσμική ισχύ. Ζούμε λοιπόν λίγο-πολύ σε μια δημοκρατική καπιταλιστική κοινωνία. Από οικονομική άποψη κινούμαστε από μια παραγωγική προς μια μεταβιομηχανική οικονομία.

Πού βλέπεις τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας αυτής;

Τα δυνατά σημεία της κοινωνίας των ΗΠΑ βρίσκονται στο ότι είναι σε θέση να παράγει τεχνολογικές καινοτομίες και να τις υποστηρίζει παίρνοντας ακόμα και ρίσκα. Μόνον η κοινωνία των ΗΠΑ φέρνει επαναστατικά καινούρια προϊόντα στην αγορά. Αρκεί να δούμε τις εξελίξεις στον τομέα της βιοτεχνολογίας, των τηλεπικοινωνιών και της τεχνολογίας των υπολογιστών. Άλλες, όπως π.χ. η ιαπωνική κοινωνία, μπόρεσαν να αναδειχθούν βελτιώνοντας τα προϊόντα άλλων χωρών. Όμως η Ιαπωνία χάνει αυτήν την εποχή την προνομιακή της θέση. Η Γερμανία αναδεικνύεται ιδιαίτερα μέσα από την παραγωγή σταθερών βιομηχανικών προϊόντων. Όμως μόνον οι ΗΠΑ έχουν αυτήν την καινοτόμο δύναμη.

Η γενική αδυναμία των κοινωνιών φαίνεται στα προβλήματα που δημιουργούνται μέσα από τις ρατσιστικές διακρίσεις ή τις κακές δυνατότητες εκπαίδευσης.

Πώς είναι για σένα η ιδανική κοινωνία;

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι θέασης. Μια ιδανική κοινωνία προσφέρει εκείνες τις κοινωνικές βάσεις που κάνουν για τον καθένα δυνατό να συμμετέχει με κάποιον αυτοσεβασμό στις κοινωνικές διαδικασίες. Από την άλλη πρέπει και κάθε άνθρωπος να έχει το δικαίωμα να τον αφήνουν στην ησυχία του. Θέλω όμως να το πιάσω από λίγο πιο μακριά επειδή η ερώτηση για την κοινωνία είναι υπερβολικά αφηρημένη. Έχουμε κάνει την οδυνηρή εμπειρία ότι η προσπάθεια εγκαθίδρυσης ιδανικών κοινωνιών, δηλαδή ουτοπιών, συνήθως κατέληγαν σε καταστροφή. Οι άνθρωποι που θέλουν να πραγματώσουν μια ουτοπία συγκεντρώνουν τόση πολλή εξουσία στο πρόσωπό τους ώστε σχεδόν να μην μπορούμε να τους σταματήσουμε. Αντί για μια ιδανική κοινωνία δημιουργούν την επίγεια κόλαση και εξαλείφουν κάθε αντιπολίτευση. Παρ' όλα αυτά οι ουτοπίες είναι αναγκαίες για να κρίνουμε τι είναι σωστό και τι λάθος. Στον βαθμό αυτόν πιστεύω σε μια ιδανική κοινωνία, αλλά η πραγματοποίησή της είναι μια δύσκολη διαδικασία.

Θέλεις να αλλάξεις την κοινωνία;

Με έναν ορισμένο τρόπο ναι. Όταν λείπει η δικαιοσύνη και η ισότητα. Είμαι πεπεισμένος ότι στην οικονομική σφαίρα οι απαιτήσεις της κοινότητας έχουν προτεραιότητα έναντι εκείνων του ατόμου, διότι μια καλή κοινωνία ορίζεται από το ότι εξασφαλίζει σε όλους ένα επίπεδο ζωής που καθιστά δυνατή την αξιοπρέπεια και τη συμμετοχή σε δημόσιες διαδικασίες. Πριν από πολλά χρόνια είπα κάτι που ισχύει ακόμα και σήμερα: Είμαι σοσιαλιστής στα οικονομικά ζητήματα, φιλελεύθερος στα πολιτικά και συντηρητικός σε σχέση με τον πολιτισμό. Σοσιαλιστής σε θέματα της οικονομίας επειδή είμαι πεπεισμένος ότι η οικονομία είναι υποχρεωμένη να δίνει στον καθένα μέσα στην κοινωνία την ευκαιρία να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Φιλελεύθερος επειδή υποστηρίζω τις ατομικές επιδόσεις και την αξιοκρατία. Από την άλλη υποστηρίζω έναν συντηρητικό πολιτισμό επειδή πιστεύω στις κλασικές αξίες και σε ένα είδος υψηλής κουλτούρας.

Πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο;

Η κοινωνία δεν είναι κάποιο μονολιθικό μπλοκ, ούτε κάποιο δομικά συνδεδεμένο Όλον. Γι' αυτό και δεν υπάρχει κάτι σαν "κοινωνικό μέλλον". Διότι το μέλλον σημαίνει πάντα το μέλλον κάποιου πράγματος. Μια πρόγνωση είναι δυνατή μόνον όταν έχουμε ακριβή γνώση αυτού για το οποίο κάνουμε την πρόβλεψη, δηλαδή π.χ. όταν εγκαθίστανται κάποιες κανονικότητες ή όταν μπορούμε να περιορίσουμε το κεντρικό αντικείμενο της έρευνας ως προς τον χρόνο και τον χώρο. Σε σχέση με την κοινωνία μας λείπει μια ακριβής σύλληψη των συναφειών. Υπάρχουν ελάχιστες μόνον ενδείξεις στη βάση των οποίων θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την κοινωνία του αύριο.

 

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης