Log in


Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (5)

Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (5)

Τι θα έλεγε ο Peter Gross (καθηγητής κοινωνιολογίας στο St. Gallen):

 

-Die Verheißungen der Dienstleistungsgesellschaft. Westdeutscher Verlag, Opladen 1983
-Die Multioptionsgesellschaft. Suhrkamp Verlag, Frankfurt/M. 1994
-Ich-Jagd. Im Unabhängigkeitsjahrhundert. Suhrkamp Verlag, Frankfurt/M. 1999

Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά;

Στη δική μου περιγραφή της κοινωνίας έχω δώσει τον τίτλο "κοινωνία των πολλαπλών δυνατοτήτων" και νομίζω ότι έχω πετύχει έτσι μια κεντρική πλευρά του Μοντερνισμού. Εννοώ μια κοινωνία η οποία αρκείται σε κάτι που είναι εξίσου λίγο με την παρηγοριά ενός επέκεινα και η οποία για τον λόγο αυτόν παράγει με κολοσσιαίο τρόπο δυνατότητες σε όλους τους τομείς της ζωής: από ταξιδιωτικούς προορισμούς και προγράμματα τηλεόρασης μέχρι συντροφικές σχέσεις. Η κοινωνία των πολλαπλών δυνατοτήτων δεν πραγματώνεται φυσικά παντού στον ίδιο βαθμό. Είναι εικονική και γι' αυτό παγκόσμια. Με την έννοια αυτή ζούμε όλοι σε μια κοινωνία πολλαπλών δυνατοτήτων. Αυτή δημιουργείται όταν δεν υπάρχουν πλέον κάποιες καθαυτές κλειστές κοσμοεικόνες και μπορούμε να φανταστούμε μια άλλη πραγματικότητα. Τότε πλέον δεν παλεύουμε -όπως λέει ο Sören Kierkegaard- με τις αναγκαιότητες, αλλά με τις δυνατότητες. Προκύπτουν αναγκαιότητες νέου είδους, π.χ. εκείνες του να επιλέγουμε και να κουβαλάμε τις συνέπειες των αποφάσεών μας.

Πού βλέπεις τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας αυτής;

Ένα δυνατό σημείο της κοινωνίας μας βλέπω στην αυτονομία του καθενός, η οποία δημιουργείται μέσα από τη χειραφέτηση και μέσα από καινούριες δυνατότητες. Η ελευθερία χρειάζεται δυνατότητες. Όμως κάθε κοινωνία πρέπει να κρατάει διπλά βιβλία. Η άλλες πλευρές όλων αυτών των δυνατοτήτων είναι η έλλειψη προσανατολισμού, η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα και ο φόβος του να παίρνουμε αποφάσεις και να δρούμε ανάλογα με αυτές. Η ενοχή σήμερα δεν μπορεί πλέον να αποτεθεί απλά στην καρέκλα της εξομολόγησης και τα λάθη μόνο σε περιορισμένο βαθμό μπορούν να αναστραφούν. Ιδίως υπάρχει ο κίνδυνος να μην μπορούμε πλέον να επιλέγουμε ή να μη μας επιλέγουν πλέον. Αυτό που χαρακτηρίζει τις αγορές αγαθών χαρακτηρίζει και τις αγορές ανθρώπων.

Πώς είναι για σένα η ιδανική κοινωνία;

Η ιδανική κοινωνία είναι για μένα κάπως διαφορετική από ότι την ονειρευόμαστε συνήθως. Δεν είναι ένας παράδεισος όπου ψητά περιστέρια πετάνε κατευθείαν στο στόμα μας, ούτε κάποιο χνουδωτό τοπίο στα σύννεφα. Η ιδανική κοινωνία ή η ιδανική ύπαρξη επιτυγχάνεται όταν αποδεχόμαστε το ειδικά ανθρώπινο. Ο άνθρωπος δεν θέλει να μείνει αυτό που είναι, αλλά διαρκώς επιδιώκει να ξεπεράσει τον εαυτό του. Η αποδοχή της διαφοράς σημαίνει μια ύπαρξη όπου ο άνθρωπος θα συνεχίσει να είναι ένα ανήσυχο αιωρούμενο πλάσμα που ταλαντεύεται ανάμεσα σε ένα Εδώ και ένα Εκεί. Ο άνθρωπος ζει μέσα στο πεδίο εντάσεων ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη δυνατότητα.

Θέλεις να αλλάξεις την κοινωνία;

Θα ήταν στενόμυαλο αν έλεγα ότι θα έπρεπε να μείνει όπως είναι. Ότι η κοινωνία είναι αυτό που εμείς κάνουμε από αυτήν είναι εξίσου αδιαμφισβήτητο με το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι αυτό που ο ίδιος κάνει από τον εαυτό του. Πρέπει ωστόσο να μάθει ότι δεν μπορεί να κάνει τα πάντα από τον εαυτό του και ότι άλλοι άνθρωποι που δεν κάνουν τίποτα από τον εαυτό τους χρειάζονται τη βοήθειά του. Πάντως η αυτεπίγνωση και η αλλαγή του εαυτού μας είναι τα σύγχρονα μέσα για να αλλάξουμε την κοινωνία και τον κόσμο. Μια λύση-συνταγή βεβαίως δεν υπάρχει. Το πολύ που μπορούμε είναι να διορθώνουμε τους τρόπους θέασης, τις βασικές παραδοχές και τις μονομέρειες. Αν καθίσουμε όλοι στην ίδια πλευρά της βάρκας αυτή θα μπατάρει. Ενόψει της σημερινής κατάστασης του κόσμου έχει γίνει αναγκαίο να ενισχύσουμε όχι την αυτονομία, αλλά τη δεσμευτική δύναμη.

Πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο;

Τίποτα, για το πούμε με τα λόγια του Niklas Luhmann, δεν είναι τόσο βέβαιο όσο η αβεβαιότητα του μέλλοντος. Όσο περισσότεροι αυτόνομοι δρώντες υπάρχουν, τόσο πιο δύσκολο είναι να προβλέψουμε τον κόσμο του αύριο. Όσο πιο καινοτόμος και πιο εξατομικευμένη είναι μια κοινωνία, τόσο πιο αβέβαιο γίνεται το μέλλον της. Το καινούριο είναι καινούριο μόνον επειδή δεν είναι προβλέψιμο, αλλιώς δεν θα ήταν καινούριο. Οι ανοιχτές φιλελεύθερες κοινωνίες είναι επιχειρησιακοί χώροι της αυτονομίας και έτσι γίνονται πιο αβέβαιες. Αυτό τουλάχιστον είναι βέβαιο, άλλωστε κρύβει και πλεονεκτήματα. Η ελπίδα ξεκινάει εκεί που σταματάει η υπολογισιμότητα. Το ερώτημα λοιπόν για μένα δεν είναι πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο, αλλά πώς μπορούμε να εξοπλιστούμε σήμερα για το μέλλον. Η αβεβαιότητα του μέλλοντος προσφέρει χώρο για φαντασία, για καινοτομία και διαμόρφωση και για ελπίδες για έναν καλύτερο κόσμο.

 

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης