Log in


Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (6)

Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (6)

Τι θα έλεγε ο Ronald Inglehart (καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Ann Arbor):

 

-Culture Shift in Advanced Industrial Society. Princeton University Press, Princeton 1990 (Kultureller Umbruch. Wertewandel in der westlichen Welt. Campus Verlag, Frankfurt/M. 1989)
-Modernization and Postmodernization. Princeton University Press, Princeton 1997 (Modernisierung und Postmodernisierung. Kultureller, wirtschaftlicher und politischer Wandel. Campus Verlag, Frankfurt/M. 1998)

Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά;

Είναι πολύ σημαντικό να ορίσουμε ποιον εννοούμε όταν λέμε "εμείς". Οι άνθρωποι στη Γερμανία, στις ΗΠΑ ή στην Ιαπωνία ζουν σε μεταμοντέρνες κοινωνίες, τις οποίες χαρακτηρίζει μια ευημερία που ποτέ άλλοτε δεν είχε επιτευχθεί, μια κατά μέσον όρο υψηλή προσδοκώμενη διάρκεια ζωής και μια αλλαγή των μέχρι τούδε ισχυουσών αξιών. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του κόσμου ωστόσο δεν ζει κάτω από αυτές τις συνθήκες, συνεπώς ούτε και σε μεταμοντέρνες κοινωνίες. Κάποιες χώρες βρίσκονται ακόμα στο προμοντέρνο στάδιο, άλλες βιώνουν αυτήν την εποχή μια διαδικασία εκμοντερνισμού. Οι πλούσιες κοινωνίες με κατά κεφαλήν εισόδημα ύψους έως και 30.000 δολάρια τον χρόνο, οι οποίες έχουν περάσει με επιτυχία από τη διαδικασία του εκμοντερνισμού, περνάνε τώρα μια μεταμοντέρνα φάση που διαφέρει πολύ έντονα από την προηγούμενη. Ως συνέπεια αυτού διαμορφώνονται αξίες που δεν αφορούν πλέον την επιβίωση, αλλά την αύξηση της ατομικής ευημερίας.

Πού βλέπεις τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας αυτής;

Ένα κεντρικό δυνατό σημείο των μεταμοντέρνων κοινωνιών είναι η χωρίς ιστορικό προηγούμενο ευημερία τους, η οποία ανάγεται στο οικονομικό θαύμα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο και στο κράτος πρόνοιας. Οι άνθρωποι στις μεταμοντέρνες κοινωνίες ζουν κατά κύριο λόγο χωρίς υπαρξιακούς φόβους και δεν χρειάζεται να ανησυχούν για την καθημερινή τους επιβίωση. Γι' αυτό και μπορούν να επικεντρωθούν σε εντελώς διαφορετικές πλευρές της ζωής και να αναπτύξουν καινούριες ανάγκες και στόχους.
Ένα άλλο δυνατό σημείο είναι το λιτό γεγονός ότι οι άνθρωποι φτάνουν ουσιαστικά σε μεγαλύτερη ηλικία. Η διάρκεια της ζωής στις μεταμοντέρνες κοινωνίες αυξήθηκε τον 20ο αιώνα κατά 35 με 40 χρόνια στα 75 έως 80 χρόνια ζωής. Έτσι το προσδόκιμο ζωής σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε έναν αιώνα.
Μια άλλη θετική πλευρά των μεταμοντέρνων κοινωνιών είναι ο μεγαλύτερος ορίζοντας στην αντίληψη, την εμπειρία και τη δράση των ανθρώπων. Στις προμοντέρνες αγροτικές κοινωνίες οι περισσότεροι άνθρωποι περνούσαν ολόκληρη τη ζωή τους σε άμεση εγγύτητα με τον τόπο της γέννησής τους. Οι δυνατότητές τους ήταν αντίστοιχα περιορισμένες. Δεν μπορούσαν να ταξιδέψουν και να γνωρίσουν ανθρώπους από άλλους πολιτισμούς. Ούτε και οι μοντέρνες βιομηχανικές κοινωνίες δεν γνώριζαν ακόμα το εύρος των παραλλαγών της εμπειρίας που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι στις μεταμοντέρνες κοινωνίες. Ο διευρυμένος ορίζοντας μας επιτρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τα όρια της δικής μας ζωής και να ξανασκεφτούμε τις από παλιά οικείες απόψεις και παραδοσιακές αλήθειες μας. Ένα άλλο θετικό σημείο στις μεταμοντέρνες κοινωνίες είναι η βίαιη αλλαγή της κοινωνικής θέσης των φύλων. Ενώ οι ρόλοι των ανδρών και των γυναικών ήταν πολύ διαφορετικοί πριν από μόλις μια γενιά, στις μεταμοντέρνες κοινωνίες γίνονται όλο και πιο παρόμοιοι.
Όμως υπάρχουν φυσικά και αδύνατα σημεία. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η τεχνολογία που αναπτύσσουμε ενδεχομένως να μας υπερφορτώνει. Επειδή είναι τόσο προχωρημένη, είμαστε σε θέση να εξαφανίσουμε μονομιάς κάθε είδος ζωής πάνω στη γη.

Πώς είναι για σένα η ιδανική κοινωνία;

Ποτέ δεν θα φτάσουμε σ' αυτήν. Παρ' όλα αυτά θα έπρεπε να ξεκινήσουμε για κει. Μια σημαντική πλευρά είναι σίγουρα η διατήρηση της ελευθερίας. Οι άνθρωποι θα έπρεπε να μπορούν να επιλέγουν ελεύθερα πού θέλουν να πάνε, ποιους στόχους θέλουν να επιδιώξουν και ποιους καινούριους κόσμους θέλουν να ανακαλύψουν. Πρέπει να απομένει στον καθένα το τι θα αποφασίσει για τη ζωή του. Μια φιλελεύθερη κοινωνία με πλούσια και ισομερώς κατανεμημένα αποθέματα θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε μια ιδανική κοινωνία.
Η μεταμοντέρνα κοινωνία χαρακτηρίζεται από πολύ μεγάλη ελευθερία επιλογών, αλλά δεν είναι ιδανική κοινωνία. Συνεχίζει να εξελίσσεται όλο και περισσότερο και να αλλάζει ασταμάτητα. Παρ' όλη την ευφορία για τις θετικές εξελίξεις πρέπει πάντα να έχουμε στο νου μας και τις αρνητικές επιπλοκές.

Θέλεις να αλλάξεις την κοινωνία;

Υποστηρίζω έναν μεγαλύτερο αυθορμητισμό και περισσότερη διαπροσωπική εμπιστοσύνη. Όμως δεν είναι πλέον δυνατό να αναγκάσουμε τους ανθρώπους να ακολουθήσουν μια ιδεολογία. Η κοινωνική αλλαγή του 1989 έκανε σαφές ότι η επιθυμία μας να αποφασίζουμε και να δρούμε ελεύθερα είναι μεγαλύτερη από το ενδιαφέρον μας να ακολουθούμε μια ιδεολογία. Την κοινωνία δεν μπορεί πια να την αλλάξει κάποια ελίτ, αλλά πλέον μόνον η μάζα.

Πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο;

Οι επιτυχημένες προγνώσεις είναι κάτι το σπάνιο στις κοινωνικές επιστήμες, αφού είναι αδύνατο να προβλέψουμε την ακριβή εξελικτική πορεία των κοινωνιών. Η ανθρώπινη δράση είναι υπερπολύπλοκη και επηρεάζεται από πάρα πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες. Γι' αυτό και κάθε πρόθεση να κάνουμε ακριβείς προβλέψεις τελικά αναγκαστικά θα αποτύχει. Παρ' όλα αυτά μπορούμε να αναδείξουμε κάποιες κύριες τάσεις οι οποίες θα συνεχιστούν. Το πρόγραμμα του Μοντερνισμού που έκανε δυνατή για μας μια γρήγορη οικονομική ανάπτυξη καθώς και μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης θα αντικατασταθεί σιγά-σιγά από το πρόγραμμα του Μεταμοντερνισμού, στο προσκήνιο του οποίου βρίσκονται η προσωπική ευημερία και η αυτοπραγμάτωση. Αυτή η εξελικτική τάση ισχύει για όλες τις κοινωνίες που έχουν βιώσει τα τελευταία χρόνια μια αύξηση της ευημερίας τους. Για όλες τις άλλες κοινωνίες δεν θα υπάρξει κάποια γραμμική πορεία προς αυτήν τη θεμελιακά διαφορετική κατεύθυνση. Τολμώ όμως την πρόγνωση ότι κι αυτές μετά από τη διαδικασία εκμοντερνισμού τους μακροπρόθεσμα θα μπουν στο μονοπάτι του Μεταμοντερνισμού.

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης