Log in


Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (7)

Project: Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά; (7)

Τι θα έλεγε η Karin Knorr-Cetina (καθηγήτρια κοινωνιολογίας στην Konstanz / Γερμανία):

 

-The Manufacture of Knowledge. An Essay on the Constructivist and Contextual Nature of Science. Pergamon Press, Oxford 1981 (Die Fabrikation von Erkenntnis. Zur Anthropologie der Naturwissenschaft. Suhrkamp Verlag, Frankfurt/M. 1984)

-Epistemic Cultures. How the Sciences Make Knowledge. Harvard University Press, Cambridge (Mass.) 1999 (Wissenskulturen. Ein Vergleich naturwissenschaftlicher Wissensformen. Suhrkamp Verlag, Frankfurt/M. 2002)

Σε ποια κοινωνία ζούμε βασικά;

Οι κοινωνίες δεν είναι κάποια μονολιθικά μπλοκ. Δεν μπορούμε να τις βάλουμε επιγραφή με μια έννοια και να πιστεύουμε ότι τις έχουμε συλλάβει στην ολότητά τους. Εγώ βλέπω προβλήματα με την έννοια της κοινωνίας εν γένει, διότι το εθνικό κράτος δεν μπορεί πλέον, κάτω από τις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης, να θεωρείται ως το "δοχείο της κοινωνίας". Έτσι τίθεται το ερώτημα για τη σημασία της έννοιας της κοινωνίας συνολικά. Σήμερα η κοινωνία μετασχηματίζεται, όμως όχι ως Όλον, αλλά σε επί μέρους τομείς. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται, όμως άλλοι ακολουθούν αποκλίνουσες πορείες. Γι' αυτό και υπάρχουν τόσες πολλές και διαφορετικές διαγνώσεις για τα φαινόμενα των αλλαγών. Εμένα με ενδιαφέρουν οι διαδικασίες μετασχηματισμού της κοινωνικής γνώσης αλλά και οι αλλαγές της ίδιας της κοινωνικότητας. Βιώνουμε τη μετάβαση προς μια "μετακοινωνική" κοινωνία.

Πού βλέπεις τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της κοινωνίας αυτής;

Στη Γερμανία έχουμε αυτήν τη στιγμή την εντύπωση ότι υπάρχουν περισσότερα αδύνατα παρά δυνατά σημεία. Δυστυχώς τα παλιά δυνατά σημεία της γερμανικής κοινωνίας μεταμορφώνονται σε αδύνατα. Η σχετικά ισχυρή εσωτερική ομοιογένεια, το καλό σύστημα εκπαίδευσης και η ευρεία συναίνεση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων αποτελούν τη βάση του γερμανικού οικονομικού θαύματος. Όμως η βάση αυτή εμφανίζει ρωγμές. Οι γερμανοί πολιτικοί δεν έχουν αντιληφθεί τις αλλαγές και το αισθάνονται δύσκολο να διαλύσουν τις περιπεπλεγμένες δομές και ενδεχομένως να τις αναδιοργανώσουν. Θα έπρεπε σε πολλούς τομείς να είχαν αντιδράσει νωρίτερα και έχουν χάσει αρκετές ευκαιρίες -αρκεί να θυμηθώ τη μεταρρύθμιση των συντάξεων. Ακόμα ελάχιστες στρατηγικές υπάρχουν για να αντιμετωπιστεί ας πούμε η παγκοσμιοποίηση κατάλληλα μέσω αλλαγών. Εκτός αυτού βλέπω μια σειρά από πιο ειδικά αδύνατα σημεία της γερμανικής κοινωνίας. Το εκπαιδευτικό σύστημα, κυρίως και ειδικά στον πανεπιστημιακό τομέα, υποφέρει ιδιαίτερα. Εδώ μπορούμε να παρατηρήσουμε μια διαφοροποίηση των κοινωνικών θεσμών σε "μη έξυπνους", που σχεδόν δεν αλλάζουν καθόλου και κάνουν τρόπο ζωής τους την βραδύτητα, και σε γρήγορους οργανισμούς παροχής υπηρεσιών, οι οποίοι τουλάχιστον προσπαθούν να δρουν έξυπνα και να μαθαίνουν. Δυστυχώς όμως αυτούς τους βρίσκουμε προς το παρόν περισσότερο στη βιομηχανία και στο εμπόριο.

Πώς είναι για σένα η ιδανική κοινωνία;

Είναι δύσκολο για έναν ερευνητή να πει ποια είναι η ιδανική κοινωνία. Ιδανική για ποιον; Σε ποια χρονική στιγμή; Για πόσο διάστημα; Κάτι ιδανικό θα ήταν για μένα να έχω την κοινωνία στο ερευνητικό εργαστήριο για να μπορώ να παρατηρώ πώς εξελίσσεται κάτω από ορισμένες συνθήκες. Μια κοινωνία σε μικρό μέγεθος θα ήταν ένα ωραίο μπόνους για μια επιστήμονα. Θα μπορούσαμε να αναλύσουμε γιατί κάποιες καλά λειτουργούσες κοινωνίες ξαφνικά καταρρέουν λόγω αλλαγών των εξωτερικών συνθηκών. Λόγω της πολυπλοκότητάς τους τις ανθρώπινες κοινωνίες δύσκολα μπορούμε να τις εξετάσουμε. Οι σωστές προβλέψεις του μέλλοντος μοιάζουν σχεδόν αδύνατες.

Θέλεις να αλλάξεις την κοινωνία;

Αυτό φυσικά το θέλουμε πάντα και είναι συνετό να το κάνουμε σε μικρά πλαίσια. Ως μέλος ενός πανεπιστημίου είναι για μένα σημαντικό να σκέφτομαι πώς μπορούμε να βελτιώσουμε το σύστημα των γερμανικών πανεπιστημίων. Η κοινωνία στο σύνολό της μπορεί να αλλάξει μόνον αν γίνουμε πολιτικοί και ακόμα και τότε δεν μπορούμε να καταφέρουμε και πολλά πράγματα.

Πώς θα είναι η κοινωνία του αύριο;

Θα συνεχίσει να εξελίσσεται σε μια κοινωνία της γνώσης. Εκτός αυτού πιστεύω ότι η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μια φαντασίωση, αλλά μια πραγματική τάση που θα συνεχιστεί. Τα επόμενα 30 ή 40 χρόνια θα δούμε την παγκοσμιοποίηση να αναπτύσσει την πλήρη δυναμική της. Θα αναγκαστούμε να αναρωτηθούμε αν μπορεί να υπάρξει μια υπερεθνική κοινωνία των πολιτών που να μην είναι προσδεμένη στο εθνικό κράτος και πώς θα πρέπει να την οργανώσουμε. Εδώ βλέπω συμπαγή προβλήματα στο να μετασχηματίσουμε τις νοοτροπίες από τοπικές σε παγκόσμιες. Βλέπω όμως και ενδιαφέρουσες καινούριες δυνατότητες, π.χ. μια σταδιακή "ενδυνάμωση" των ατόμων.
Στον κοινωνικό τομέα το μεγάλο ερώτημα είναι πώς θα αλλάξουν οι μορφές των δεσμών. Αν η κοινωνικότητα συνεχίσει να απομακρύνεται από την οικογένεια και την κοινότητα πρέπει να προσέξουμε που θα εγκατασταθεί. Στις ΗΠΑ η βία στα σχολεία είναι έκφραση μιας συνολικής κοινωνικής κατάστασης. Πιθανώς να μετατεθούν οι κοινωνικοί δεσμοί στο μέλλον περισσότερο στις σχέσεις με αντικείμενα, δηλαδή σε δεσμούς με μη ανθρώπινα αντικείμενα. Αν αυτό συνέβαινε πραγματικά θα μπαίναμε σε μια φάση "μετακοινωνικής" εξέλιξης της κοινωνίας.

 

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης