Log in


Προαναγγελία για Σεμινάριο: Η αντιμετώπιση τραυματισμένων ψυχικά προσφύγων

Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης, Τάσος Ζήσης

Προαναγγελία για Σεμινάριο: Η αντιμετώπιση τραυματισμένων ψυχικά προσφύγων

Γεμάτος θαυμασμό και μεγάλη συγκίνηση παρακολουθώ τα τελευταία χρόνια τις προσπάθειες πολλών συναδέλφων και εθελοντών να βοηθήσουν τους πρόσφυγες και θέλω να εκφράσω την πιο θερμή συμπαράστασή μου. Αποφάσισα να συμβάλλω κι εγώ στην προσπάθεια αυτή με απλά και ξεκάθαρα λόγια, που σπάνια διαβάζω και ακούω αλλού, για αυτά που βιώνουν πραγματικά οι ψυχικά τραυματισμένοι πρόσφυγες, για αυτά που χρειάζονται για να είναι κάπως καλύτερα.

 

Το σεμινάριο που ετοιμάζω απευθύνεται σε επαγγελματίες και εθελοντές που δουλεύουν με πρόσφυγες και αναφέρεται στις εμπειρίες που έχουν κάνει οι πρόσφυγες όταν φτάνουν σε μας και τι θα μπορούσε να είναι καλό γι' αυτούς. Έχω σκοπό η αναφορά αυτή να γίνει με έναν θαυμάσια διεισδυτικό τρόπο, χωρίς να το "παρακάνει", δηλαδή χωρίς να γίνεται βασανιστική. Έχω σκοπό όποιος συμμετάσχει να καταλαβαίνει πιο πολλά από αυτά που ακούει: Πώς είναι δηλαδή να χάνεις την πατρίδα σου. Τους συμμαθητές σου. Τα αγαπημένα σου παιχνίδια. Τον σκύλο ή τη γάτα που αγαπούσες. Την αδελφή σου. Τους γονείς …

Άνθρωποι πέθαναν, ίσως αναγκάστηκες κιόλας να το βλέπεις αυτό να συμβαίνει: Άνθρωποι αγαπημένοι. Και ξένοι. Στον πόλεμο, στον δρόμο της φυγής. Εκεί τα πράγματα ήταν σκληρά και βίαια. Χοντρά, μερικές φορές ωμά. Βρώμικα. Ο φόβος διαρκής. Συχνά δεν μπορούσες να κοιμηθείς για εβδομάδες. Δεν έχεις απολύτως τίποτα εκτός από αυτά που φοράς στο πληγωμένο σου κορμί και όσα κουβαλάς σε ένα σακίδιο στην πλάτη. Απολύτως τίποτα άλλο. Ούτε οικογένεια, ούτε φίλους, ούτε το οικείο περιβάλλον πλέον. Πριν απ' όλα είσαι αδιάκοπα στον δρόμο. Και συνεχίζεις, συνεχίζεις, συνεχίζεις. Μέχρι επιτέλους να φτάσεις. Και μετά;

Περιμένεις. Δεν ξέρεις αν μπορείς να μείνεις. Ώρες. Μέρες. Εβδομάδες. Μήνες. Ίσως χρόνια. Χαρτιά. Αριθμοί. Αιτήσεις, ανακρίσεις. Κάθε τόσο πρέπει να μιλήσεις γι' αυτά που θα προτιμούσες να αφήσεις πίσω σου: Για τη φρίκη. Κάθεσαι στο πεζούλι, δεν επιτρέπεται να δουλέψεις, περιμένεις. Στέκεσαι σε ουρές. Βιώνεις ότι οι άνθρωποι είναι εχθρικοί επειδή η εμφάνισή σου είναι "διαφορετική". Δεν καταλαβαίνεις τη γλώσσα και πρέπει να περιμένεις αιώνια μέχρι να μπορείς να κάνεις μαθήματα γλώσσας για να μάθεις τι λένε εδώ οι άνθρωποι μεταξύ τους, σε αυτήν την καινούρια χώρα που στην αρχή δεν μπορείς ίσως ούτε καν τα ονόματα των δρόμων να διαβάσεις …

Ότι ψυχικά τραυματισμένοι είναι οι μισοί από τους πρόσφυγες που έρχονται σε μας σίγουρα δεν είναι σωστό. Πιθανώς είναι ΟΛΟΙ ψυχικά τραυματισμένοι επειδή για μεγάλο χρονικό διάστημα αντιμετώπισαν άγχος θανάτου και υπαρξιακές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Πολλοί από αυτούς εξακολουθούν να είναι ψυχικά τραυματισμένοι για πολύν καιρό, ακόμα και χρόνια μετά την άφιξή τους στη χώρα που ίσως -ίσως!- θα μπορούσε να είναι η νέα τους πατρίδα.

Αντιθέτως σίγουρα σωστό και αληθινό είναι: Περίπου οι μισοί από τους πρόσφυγες έχουν διατηρήσει μια διαρκή διαταραχή στην επεξεργασία του στρες μετά την κόλαση του πολέμου, της καταδίωξης, της φυγής. Στους κύκλους των ειδικών μιλάνε για "Διαταραχή μετά από Ψυχοτραυματικό Στρες", την οποία συνήθως συνοδεύουν και άλλα ψυχικά και σωματικά προβλήματα: Η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, οι ανεξέλεγκτες κρίσεις οργής, τα παρορμητικά ξεσπάσματα, η εξάρτηση από ναρκωτικές ουσίες, οι κρίσεις απελπισίας, οι αυτοτραυματισμοί, οι τάσεις αυτοκτονίας είναι οι πιο εντυπωσιακές ψυχικές επιβαρύνσεις. Προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης καθώς και ψυχαναγκασμοί παρατηρούνται σε γνωστικό επίπεδο. Προβλήματα στις σχέσεις δυσκολεύουν την κοινωνική συνύπαρξη εν γένει. Και σύνδρομα πόνου, τάση για μολύνσεις και ίχνη βασανιστηρίων έχουν προφανείς σωματικές επιπτώσεις …

Φυσικά δεν τα έχουν όλοι όλα, αλλά υπολογίζεται ότι οι μισοί από τους πρόσφυγες πρέπει να παλεύουν με τέτοιου είδους προβλήματα -οι αντίστοιχες μελέτες είναι σαφείς ως προς αυτό!

Τι κάνουμε; Είναι αξιοθαύμαστο πόσοι πολλοί άνθρωποι στη χώρα μας πήγαν να βρουν αυτούς τους νεοαφιχθέντες ανθρώπους για να τους συμπαρασταθούν. Πολλοί από αυτούς που έρχονται είναι άπειρα ευγνώμονες. Όμως χρειάζονται και πολλά. Κυρίως ΑΣΦΑΛΕΙΑ! Χρειάζονται να τους βοηθήσουμε να βρούνε άκρη. Να τους καλωσορίσουμε και να σεβαστούμε ότι είναι ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ. Επειδή ακριβώς έρχονται από άλλα σημεία του πλανήτη. Τους βοηθάει το να καταλάβουν πώς είναι οι κανόνες και οι νόμοι εδώ που ήρθαν. Οι περισσότεροι από αυτούς έχουν ευχαρίστως τη διάθεση να προσαρμοστούν στη χώρα που τους φιλοξενεί. Όμως τα προβλήματά τους: Αν μπορούν να μείνουν, αυτά που έχουν περάσει, οι βασανιστικές αναμνήσεις τους, τα αναστατωμένα συναισθήματά τους ή η εσωτερική και εξωτερική παράλυσή τους και η ανησυχία για τους συγγενείς τους για τους οποίους επίσης θέλουν να ξέρουν ότι είναι ασφαλείς … όλα αυτά κάνουν δύσκολο γι' αυτούς το να συγκεντρωθούν στο Εδώ και Τώρα. Συνεπώς χρειάζονται ανθρώπους που θα τους συνοδεύουν. Που θα τους δείχνουν πώς μπορούν να ηρεμήσουν τον εαυτό τους για να μπορούν να πάρουν αποφάσεις στο παρόν. Πώς μπορούν να καταλάβουν γιατί είναι τόσο "διαφορετικοί" για τους ανθρώπους εδώ. Και πάνω απ' όλα: Γιατί είναι τόσο διαφορετική πλέον η ταυτότητά τους, ποιοι είναι σε σχέση με αυτό που ήταν πριν τον πόλεμο, πριν από την καταδίωξη και πριν από τη φυγή.

Κάποτε ήταν -τώρα πολλοί νιώθουν ένα τίποτα … Ένας πρόσφυγας. Ένας αιτών άσυλο. Ένα πλάσμα που το περιβάλλουν ξένα ερεθίσματα, που εσωτερικά τρέμει ακόμα και είναι διαρκώς σε εγρήγορση … Πώς να δώσεις σε κάποιον τέτοιον θάρρος; Πώς τον συνοδεύεις αυτόν και τους συγγενείς του σε μια καινούρια άγνωστη ακόμα σ' αυτούς ζωή; Μερικές απαντήσεις θα δώσουμε στο σεμινάριο.

Αν το κάνουμε καλά θα δώσουμε κράτημα και ελπίδα. Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε; Πότε φτάνουμε στα όριά μας; Και τι μας βοηθάει να τα βγάζουμε κατάλληλα πέρα με τις επιβαρύνσεις; Ποιοι κανόνες δίνουν ασφάλεια; Πόσες άσχημες εμπειρίες θα έπρεπε να ζητάμε να μας διηγηθούν; Είναι καλό να ζητάμε από τους πρόσφυγες να μας μιλάνε για την πατρίδα τους ή προκαλούμε με τον τρόπο αυτόν άσχημες αναμνήσεις; Ποιες ασκήσεις βοηθάνε κάποιον να αγκιστρώνεται στο παρόν και τι θα πρέπει να κάνουμε όταν καταλαβαίνουμε ότι εμείς οι ίδιοι έχουμε σχεδόν μπουκώσει;

Θέλω με μεγάλη γνώση του αντικειμένου, με ζεστασιά και με καθαρή και κατανοητή γλώσσα να περιγράψω τι έχει καταξιωθεί και να συστήσω απλές πρακτικές και πραγματικά βιώσιμες και εφαρμόσιμες δυνατότητες συμπεριφοράς. Πιστεύω ότι οι συμμετέχοντες θα το δουν και μόνοι τους! Αυτό το μικρό (4ήμερο) σεμινάριο θα τους δώσει θάρρος και κάποια συγκεκριμένα εργαλεία στα χέρια. Αν πιστεύετε ότι το αξίζει αυτή η προαναγγελία παρακαλώ κοινοποιήστε την! Σύντομα θα ανακοινώσω και τις λεπτομέρειες της διεξαγωγής του σεμιναρίου αυτού.

© 2014 Συστημικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης